Σταθερές αξίες χωρίς δογματισμό
Ονομάζομαι Αντώνης Στέφας Raymond.
Είμαι ψυχολόγος και εκπαιδευτής σκύλων, με εμπειρία στην εκπαίδευση θαλάσσιων θηλαστικών και ζώων ζωολογικού κήπου στο πλαίσιο του husbandry training — της συνεργατικής δηλαδή εκπαίδευσης που επιτρέπει στο ζώο να συμμετέχει με ασφάλεια και χωρίς εξαναγκασμό σε διαδικασίες φροντίδας και ιατρικών εξετάσεων.
Όσο περισσότερο εργάζομαι με ζώα, τόσο περισσότερο καταλαβαίνω ότι ένας εκπαιδευτής οφείλει να έχει ξεκάθαρη θέση. Και όταν λέω θέση, δεν εννοώ ένα σύνολο τεχνικών ή «κόλπων». Εννοώ μια βαθύτερη φιλοσοφική και ηθική τοποθέτηση γύρω από το τι θεωρεί αποδεκτό στη σχέση ανθρώπου και ζώου.
Η δική μου θέση είναι σαφής: είμαι αντίθετος στη χρήση βίας, πόνου και επιβολής ως μέσων εκπαίδευσης. Δεν χρησιμοποιώ πνίχτες, ηλεκτρικά κολάρα ή εργαλεία που βασίζονται στον φόβο και την αποφυγή πόνου. Πιστεύω ότι η εκπαίδευση πρέπει να βασίζεται στην κατανόηση της συμπεριφοράς και στην ενίσχυση επιθυμητών συμπεριφορών, όχι στην καταστολή μέσω πίεσης.
Αυτό, όμως, είναι το σημείο στο οποίο τελειώνει ο δογματισμός και αρχίζει η πραγματική επιστήμη.
Γιατί άλλο πράγμα είναι να έχεις ηθικές αρχές και άλλο να μετατρέπεις την εκπαίδευση σε ιδεολογικό στρατόπεδο. Το ότι εργάζομαι μέσα στο πλαίσιο της Applied Behavior Analysis (ABA) και της εκπαίδευσης μέσω θετικής ενίσχυσης δεν σημαίνει ότι πιστεύω πως υπάρχει μόνο ένας τρόπος να προσεγγίσεις κάθε ζώο, κάθε άνθρωπο και κάθε περιβάλλον.
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Υπάρχουν περιπτώσεις που λειτουργούν σχεδόν «εργαστηριακά». Ένας σκύλος, ένα σπίτι, σταθερό πρόγραμμα, άνθρωποι που μπορούν να ακολουθήσουν οδηγίες, έλεγχος των ερεθισμάτων και των παραμέτρων. Σε αυτές τις συνθήκες, πολλές προσεγγίσεις φαίνονται να λειτουργούν άψογα. Είναι οι συνθήκες under control, οι ιδανικές συνθήκες όπου μπορείς να επαληθεύσεις εύκολα ένα πρωτόκολλο εκπαίδευσης.
Υπάρχει όμως και η πραγματική ζωή.
Υπάρχουν σπίτια με ένταση, άνθρωποι με περιορισμένο χρόνο, σκύλοι με ιστορικό τραύματος, περιβάλλοντα γεμάτα απρόβλεπτα ερεθίσματα, κηδεμόνες που δυσκολεύονται να εφαρμόσουν με συνέπεια αυτό που τους ζητάς. Εκεί δεν βρίσκεσαι πλέον σε ένα “in vitro” πλαίσιο. Βρίσκεσαι in vivo — μέσα στην πολυπλοκότητα της πραγματικής ζωής.
Και εκεί ακριβώς φαίνεται αν ένας εκπαιδευτής κατανοεί πραγματικά την εφαρμοσμένη ανάλυση της συμπεριφοράς ή αν απλώς επαναλαμβάνει συνθήματα.
Γιατί η ουσία της ABA δεν είναι να αποστηθίζεις τεχνικές. Είναι να μπορείς να αναλύεις λειτουργικά μια συμπεριφορά. Να αναρωτιέσαι:
«Αυτό που κάνω λειτουργεί;»
«Αν δεν λειτουργεί, γιατί;»
«Ποια μεταβλητή δεν έχω δει;»
«Τι ενισχύει πραγματικά αυτή τη συμπεριφορά;»
«Τι χρειάζεται να αλλάξει στο περιβάλλον, στο πρόγραμμα ενίσχυσης, στην επικοινωνία ή στις προσδοκίες;»
Αυτό απαιτεί γνώση, ευελιξία και επιστημονική σκέψη. Όχι δογματισμό.
Στην προσωπική μου εμπειρία, ζώντας και δουλεύοντας καθημερινά με πολλά σκυλιά μαζί, έχω καταλάβει ότι κάποια στεγανά απλώς δεν μπορούν να υπάρξουν στην πράξη. Η πραγματική ζωή δεν λειτουργεί πάντα μέσα σε ιδανικές συνθήκες και αυτό είναι κάτι που ένας εκπαιδευτής οφείλει να μπορεί να διαχειριστεί με υπευθυνότητα.
Για παράδειγμα, όταν δουλεύουμε με έναν σκύλο που εμφανίζει επιθετική συμπεριφορά προς ανθρώπους, η πρώτη μας ευθύνη δεν είναι η «τέλεια εκπαίδευση». Είναι η ασφάλεια. Η ασφάλεια του περιβάλλοντος και η ασφάλεια του ίδιου του σκύλου.
Γιατί αν ένας σκύλος δαγκώσει κάποιον επειδή εμείς δεν θελήσαμε να πάρουμε τα κατάλληλα μέτρα διαχείρισης, στο όνομα του ότι «δεν θέλουμε να τον στρεσάρουμε», τότε οι συνέπειες μπορεί να είναι καταστροφικές. Ο άνθρωπος μπορεί να τραυματιστεί, ο κηδεμόνας να βρεθεί αντιμέτωπος με σοβαρές νομικές συνέπειες και, δυστυχώς, ο ίδιος ο σκύλος να κινδυνεύσει ακόμη και με ευθανασία.
Το ίδιο ισχύει και σε σπίτια όπου ζουν περισσότερα από ένα σκυλιά και υπάρχει ενδοοικογενειακή επιθετικότητα. Εκεί, η διαχείριση του περιβάλλοντος είναι απαραίτητη: σωστή επίβλεψη, διαχωρισμοί όταν χρειάζεται, έλεγχος των συνθηκών που προκαλούν ένταση. Όμως δεν μπορούμε να μείνουμε μόνο εκεί. Ο στόχος δεν είναι απλώς να αποφεύγονται οι συγκρούσεις, αλλά να αλλάξει σταδιακά η συναισθηματική εμπειρία και το «μονοπάτι σκέψης» του σκύλου απέναντι στον άλλο σκύλο με τον οποίο συμβιώνει.
Για μένα, αυτή είναι η ουσία της σύγχρονης εκπαίδευσης: όχι να αρνούμαστε την ανάγκη για management, αλλά να το χρησιμοποιούμε υπεύθυνα, ως γέφυρα προς πραγματική αλλαγή συμπεριφοράς και καλύτερη ποιότητα ζωής.
Κάπου εδώ προκύπτει συχνά μια ερώτηση:
«Άρα μπορεί η εκπαίδευση να δημιουργεί στρες στον σκύλο;»
Η απάντηση είναι ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, ναι. Αναγκαστικά περνάει μέσα και από το μονοπάτι του στρες. Όποιος υποστηρίζει ότι αυτό δεν συμβαίνει ποτέ, θεωρώ πως είτε δεν έχει βρεθεί σε πραγματικά δύσκολες συνθήκες είτε δεν έχει χρειαστεί να διαχειριστεί περιστατικά που απαιτούν ουσιαστική προσαρμογή της προσέγγισης.
Η ζωή δεν είναι αποστειρωμένη.
Η αλλαγή συμπεριφοράς δεν είναι πάντα μια γραμμική και απόλυτα «άνετη» διαδικασία. Ο σκύλος, όπως κάθε οργανισμός που μαθαίνει, θα περάσει στιγμές αβεβαιότητας, ματαίωσης, διέγερσης ή πίεσης. Το θέμα δεν είναι να προσποιούμαστε ότι αυτά δεν υπάρχουν. Το θέμα είναι να ξέρουμε να τα αναγνωρίζουμε, να τα ρυθμίζουμε και να μην τα μετατρέπουμε σε φόβο, πανικό ή τραυματική εμπειρία.
Και εδώ ακριβώς μπαίνει η αξία της εμπειρίας.
Είναι σαν να έχεις δύο πιλότους. Ο ένας έχει κάνει μόνο προσομοιώσεις πτήσης. Ο άλλος έχει πετάξει πραγματικά, έχει βρεθεί σε αναταράξεις, έχει διαχειριστεί αστάθμητους παράγοντες, έχει χρειαστεί να πάρει αποφάσεις υπό πίεση. Ποιον εμπιστεύεσαι περισσότερο;
Το ίδιο συμβαίνει και στην εκπαίδευση ζώων. Η θεωρία είναι απαραίτητη. Χωρίς θεωρία δεν υπάρχει πλαίσιο. Αλλά χωρίς πραγματική εφαρμογή, χωρίς επαφή με το χάος της καθημερινότητας και τον ανθρώπινο παράγοντα, η θεωρία πολλές φορές καταρρέει.
Το έχω δει ακόμη και στον χώρο της ασφάλειας συστημάτων και δικτύων, έναν άλλο τομέα στον οποίο έχω εκπαιδευτεί. Πολύ συχνά παρουσιάζονται λύσεις θεωρητικά άρτιες, οι οποίες στην πράξη αποτυγχάνουν παταγωδώς, γιατί δεν έχουν σχεδιαστεί με βάση πραγματικές συνθήκες και πραγματικούς ανθρώπους.
Το ίδιο μπορεί να συμβεί και στην εκπαίδευση σκύλων.
Γι’ αυτό θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό ο εκπαιδευτής να μην απορρίπτει αυτόματα μια τεχνική ή μια προσέγγιση μόνο και μόνο επειδή δεν συμφωνεί απόλυτα μαζί της. Οφείλει να μπορεί να την αναλύσει, να καταλάβει γιατί λειτουργεί, να κάνει — αν θέλετε — ένα είδος reverse engineering και να κρατήσει εκείνα τα στοιχεία που μπορούν να προσαρμοστούν μέσα στα δικά του ηθικά και επιστημονικά όρια.
Αυτό, για μένα, είναι ουσιαστική γνώση.
Όχι το να λες συνεχώς «όχι»: όχι στο στρες, όχι στη ματαίωση, όχι στη διόρθωση, όχι στην πίεση, όχι στο ένα, όχι στο άλλο. Αλλά να μπορείς να μεταφέρεις τις αρχές σου μέσα στην πραγματικότητα της καθημερινότητας και να βοηθάς πραγματικά ανθρώπους και σκύλους να ζήσουν καλύτερα μαζί.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, ο κόσμος δεν ζητά ιδεολογική καθαρότητα. Ζητά λειτουργικές λύσεις. Και τις ζητά εγκαίρως. Αν ο άνθρωπος δεν δει ότι υπάρχει προοπτική βελτίωσης μέσα σε λογικό χρονικό διάστημα, πολύ συχνά θα απογοητευτεί, θα εγκαταλείψει την προσπάθεια ή θα στραφεί σε πιο ακραίες λύσεις.
Και αυτό, τελικά, δεν βοηθά ούτε τον άνθρωπο ούτε τον σκύλο.
Για μένα, λοιπόν, ένας καλός εκπαιδευτής πρέπει να είναι απόλυτος μόνο στις αξίες του — όχι στις τεχνικές του.
Να είναι ξεκάθαρος στο ότι δεν θα χρησιμοποιήσει πόνο, φόβο ή εξαναγκασμό.
Να είναι ξεκάθαρος στο ότι αντιμετωπίζει το ζώο ως έμβιο οργανισμό με ανάγκες, συναισθήματα και δικαίωμα επιλογής.
Αλλά ταυτόχρονα να έχει την ταπεινότητα να προσαρμόζεται στην πραγματικότητα που έχει απέναντί του.
Γιατί τελικά, ο στόχος δεν είναι να επιβεβαιώσουμε την ιδεολογία μας.
Ο στόχος είναι να βοηθήσουμε το ζώο και τον άνθρωπο να ζήσουν καλύτερα μαζί.
Φιλικά
Αντώνης Στέφας - Raymond (My story)
Είμαι ψυχολόγος και εκπαιδευτής σκύλων, με εμπειρία στην εκπαίδευση θαλάσσιων θηλαστικών και ζώων ζωολογικού κήπου στο πλαίσιο του husbandry training — της συνεργατικής δηλαδή εκπαίδευσης που επιτρέπει στο ζώο να συμμετέχει με ασφάλεια και χωρίς εξαναγκασμό σε διαδικασίες φροντίδας και ιατρικών εξετάσεων.
Όσο περισσότερο εργάζομαι με ζώα, τόσο περισσότερο καταλαβαίνω ότι ένας εκπαιδευτής οφείλει να έχει ξεκάθαρη θέση. Και όταν λέω θέση, δεν εννοώ ένα σύνολο τεχνικών ή «κόλπων». Εννοώ μια βαθύτερη φιλοσοφική και ηθική τοποθέτηση γύρω από το τι θεωρεί αποδεκτό στη σχέση ανθρώπου και ζώου.
Η δική μου θέση είναι σαφής: είμαι αντίθετος στη χρήση βίας, πόνου και επιβολής ως μέσων εκπαίδευσης. Δεν χρησιμοποιώ πνίχτες, ηλεκτρικά κολάρα ή εργαλεία που βασίζονται στον φόβο και την αποφυγή πόνου. Πιστεύω ότι η εκπαίδευση πρέπει να βασίζεται στην κατανόηση της συμπεριφοράς και στην ενίσχυση επιθυμητών συμπεριφορών, όχι στην καταστολή μέσω πίεσης.
Αυτό, όμως, είναι το σημείο στο οποίο τελειώνει ο δογματισμός και αρχίζει η πραγματική επιστήμη.
Γιατί άλλο πράγμα είναι να έχεις ηθικές αρχές και άλλο να μετατρέπεις την εκπαίδευση σε ιδεολογικό στρατόπεδο. Το ότι εργάζομαι μέσα στο πλαίσιο της Applied Behavior Analysis (ABA) και της εκπαίδευσης μέσω θετικής ενίσχυσης δεν σημαίνει ότι πιστεύω πως υπάρχει μόνο ένας τρόπος να προσεγγίσεις κάθε ζώο, κάθε άνθρωπο και κάθε περιβάλλον.
Η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Υπάρχουν περιπτώσεις που λειτουργούν σχεδόν «εργαστηριακά». Ένας σκύλος, ένα σπίτι, σταθερό πρόγραμμα, άνθρωποι που μπορούν να ακολουθήσουν οδηγίες, έλεγχος των ερεθισμάτων και των παραμέτρων. Σε αυτές τις συνθήκες, πολλές προσεγγίσεις φαίνονται να λειτουργούν άψογα. Είναι οι συνθήκες under control, οι ιδανικές συνθήκες όπου μπορείς να επαληθεύσεις εύκολα ένα πρωτόκολλο εκπαίδευσης.
Υπάρχει όμως και η πραγματική ζωή.
Υπάρχουν σπίτια με ένταση, άνθρωποι με περιορισμένο χρόνο, σκύλοι με ιστορικό τραύματος, περιβάλλοντα γεμάτα απρόβλεπτα ερεθίσματα, κηδεμόνες που δυσκολεύονται να εφαρμόσουν με συνέπεια αυτό που τους ζητάς. Εκεί δεν βρίσκεσαι πλέον σε ένα “in vitro” πλαίσιο. Βρίσκεσαι in vivo — μέσα στην πολυπλοκότητα της πραγματικής ζωής.
Και εκεί ακριβώς φαίνεται αν ένας εκπαιδευτής κατανοεί πραγματικά την εφαρμοσμένη ανάλυση της συμπεριφοράς ή αν απλώς επαναλαμβάνει συνθήματα.
Γιατί η ουσία της ABA δεν είναι να αποστηθίζεις τεχνικές. Είναι να μπορείς να αναλύεις λειτουργικά μια συμπεριφορά. Να αναρωτιέσαι:
«Αυτό που κάνω λειτουργεί;»
«Αν δεν λειτουργεί, γιατί;»
«Ποια μεταβλητή δεν έχω δει;»
«Τι ενισχύει πραγματικά αυτή τη συμπεριφορά;»
«Τι χρειάζεται να αλλάξει στο περιβάλλον, στο πρόγραμμα ενίσχυσης, στην επικοινωνία ή στις προσδοκίες;»
Αυτό απαιτεί γνώση, ευελιξία και επιστημονική σκέψη. Όχι δογματισμό.
Στην προσωπική μου εμπειρία, ζώντας και δουλεύοντας καθημερινά με πολλά σκυλιά μαζί, έχω καταλάβει ότι κάποια στεγανά απλώς δεν μπορούν να υπάρξουν στην πράξη. Η πραγματική ζωή δεν λειτουργεί πάντα μέσα σε ιδανικές συνθήκες και αυτό είναι κάτι που ένας εκπαιδευτής οφείλει να μπορεί να διαχειριστεί με υπευθυνότητα.
Για παράδειγμα, όταν δουλεύουμε με έναν σκύλο που εμφανίζει επιθετική συμπεριφορά προς ανθρώπους, η πρώτη μας ευθύνη δεν είναι η «τέλεια εκπαίδευση». Είναι η ασφάλεια. Η ασφάλεια του περιβάλλοντος και η ασφάλεια του ίδιου του σκύλου.
Γιατί αν ένας σκύλος δαγκώσει κάποιον επειδή εμείς δεν θελήσαμε να πάρουμε τα κατάλληλα μέτρα διαχείρισης, στο όνομα του ότι «δεν θέλουμε να τον στρεσάρουμε», τότε οι συνέπειες μπορεί να είναι καταστροφικές. Ο άνθρωπος μπορεί να τραυματιστεί, ο κηδεμόνας να βρεθεί αντιμέτωπος με σοβαρές νομικές συνέπειες και, δυστυχώς, ο ίδιος ο σκύλος να κινδυνεύσει ακόμη και με ευθανασία.
Το ίδιο ισχύει και σε σπίτια όπου ζουν περισσότερα από ένα σκυλιά και υπάρχει ενδοοικογενειακή επιθετικότητα. Εκεί, η διαχείριση του περιβάλλοντος είναι απαραίτητη: σωστή επίβλεψη, διαχωρισμοί όταν χρειάζεται, έλεγχος των συνθηκών που προκαλούν ένταση. Όμως δεν μπορούμε να μείνουμε μόνο εκεί. Ο στόχος δεν είναι απλώς να αποφεύγονται οι συγκρούσεις, αλλά να αλλάξει σταδιακά η συναισθηματική εμπειρία και το «μονοπάτι σκέψης» του σκύλου απέναντι στον άλλο σκύλο με τον οποίο συμβιώνει.
Για μένα, αυτή είναι η ουσία της σύγχρονης εκπαίδευσης: όχι να αρνούμαστε την ανάγκη για management, αλλά να το χρησιμοποιούμε υπεύθυνα, ως γέφυρα προς πραγματική αλλαγή συμπεριφοράς και καλύτερη ποιότητα ζωής.
Κάπου εδώ προκύπτει συχνά μια ερώτηση:
«Άρα μπορεί η εκπαίδευση να δημιουργεί στρες στον σκύλο;»
Η απάντηση είναι ότι σε ορισμένες περιπτώσεις, ναι. Αναγκαστικά περνάει μέσα και από το μονοπάτι του στρες. Όποιος υποστηρίζει ότι αυτό δεν συμβαίνει ποτέ, θεωρώ πως είτε δεν έχει βρεθεί σε πραγματικά δύσκολες συνθήκες είτε δεν έχει χρειαστεί να διαχειριστεί περιστατικά που απαιτούν ουσιαστική προσαρμογή της προσέγγισης.
Η ζωή δεν είναι αποστειρωμένη.
Η αλλαγή συμπεριφοράς δεν είναι πάντα μια γραμμική και απόλυτα «άνετη» διαδικασία. Ο σκύλος, όπως κάθε οργανισμός που μαθαίνει, θα περάσει στιγμές αβεβαιότητας, ματαίωσης, διέγερσης ή πίεσης. Το θέμα δεν είναι να προσποιούμαστε ότι αυτά δεν υπάρχουν. Το θέμα είναι να ξέρουμε να τα αναγνωρίζουμε, να τα ρυθμίζουμε και να μην τα μετατρέπουμε σε φόβο, πανικό ή τραυματική εμπειρία.
Και εδώ ακριβώς μπαίνει η αξία της εμπειρίας.
Είναι σαν να έχεις δύο πιλότους. Ο ένας έχει κάνει μόνο προσομοιώσεις πτήσης. Ο άλλος έχει πετάξει πραγματικά, έχει βρεθεί σε αναταράξεις, έχει διαχειριστεί αστάθμητους παράγοντες, έχει χρειαστεί να πάρει αποφάσεις υπό πίεση. Ποιον εμπιστεύεσαι περισσότερο;
Το ίδιο συμβαίνει και στην εκπαίδευση ζώων. Η θεωρία είναι απαραίτητη. Χωρίς θεωρία δεν υπάρχει πλαίσιο. Αλλά χωρίς πραγματική εφαρμογή, χωρίς επαφή με το χάος της καθημερινότητας και τον ανθρώπινο παράγοντα, η θεωρία πολλές φορές καταρρέει.
Το έχω δει ακόμη και στον χώρο της ασφάλειας συστημάτων και δικτύων, έναν άλλο τομέα στον οποίο έχω εκπαιδευτεί. Πολύ συχνά παρουσιάζονται λύσεις θεωρητικά άρτιες, οι οποίες στην πράξη αποτυγχάνουν παταγωδώς, γιατί δεν έχουν σχεδιαστεί με βάση πραγματικές συνθήκες και πραγματικούς ανθρώπους.
Το ίδιο μπορεί να συμβεί και στην εκπαίδευση σκύλων.
Γι’ αυτό θεωρώ εξαιρετικά σημαντικό ο εκπαιδευτής να μην απορρίπτει αυτόματα μια τεχνική ή μια προσέγγιση μόνο και μόνο επειδή δεν συμφωνεί απόλυτα μαζί της. Οφείλει να μπορεί να την αναλύσει, να καταλάβει γιατί λειτουργεί, να κάνει — αν θέλετε — ένα είδος reverse engineering και να κρατήσει εκείνα τα στοιχεία που μπορούν να προσαρμοστούν μέσα στα δικά του ηθικά και επιστημονικά όρια.
Αυτό, για μένα, είναι ουσιαστική γνώση.
Όχι το να λες συνεχώς «όχι»: όχι στο στρες, όχι στη ματαίωση, όχι στη διόρθωση, όχι στην πίεση, όχι στο ένα, όχι στο άλλο. Αλλά να μπορείς να μεταφέρεις τις αρχές σου μέσα στην πραγματικότητα της καθημερινότητας και να βοηθάς πραγματικά ανθρώπους και σκύλους να ζήσουν καλύτερα μαζί.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, ο κόσμος δεν ζητά ιδεολογική καθαρότητα. Ζητά λειτουργικές λύσεις. Και τις ζητά εγκαίρως. Αν ο άνθρωπος δεν δει ότι υπάρχει προοπτική βελτίωσης μέσα σε λογικό χρονικό διάστημα, πολύ συχνά θα απογοητευτεί, θα εγκαταλείψει την προσπάθεια ή θα στραφεί σε πιο ακραίες λύσεις.
Και αυτό, τελικά, δεν βοηθά ούτε τον άνθρωπο ούτε τον σκύλο.
Για μένα, λοιπόν, ένας καλός εκπαιδευτής πρέπει να είναι απόλυτος μόνο στις αξίες του — όχι στις τεχνικές του.
Να είναι ξεκάθαρος στο ότι δεν θα χρησιμοποιήσει πόνο, φόβο ή εξαναγκασμό.
Να είναι ξεκάθαρος στο ότι αντιμετωπίζει το ζώο ως έμβιο οργανισμό με ανάγκες, συναισθήματα και δικαίωμα επιλογής.
Αλλά ταυτόχρονα να έχει την ταπεινότητα να προσαρμόζεται στην πραγματικότητα που έχει απέναντί του.
Γιατί τελικά, ο στόχος δεν είναι να επιβεβαιώσουμε την ιδεολογία μας.
Ο στόχος είναι να βοηθήσουμε το ζώο και τον άνθρωπο να ζήσουν καλύτερα μαζί.
Φιλικά
Αντώνης Στέφας - Raymond (My story)
Ψυχολογία Σκύλων
|
Εκπαίδευση Σκύλων +R
|
Ανώτερη Διαισθητική Επικοινωνία
|
Επαναφορά Επιθετικών Σκύλων
|
|
|
|
