ONLINE K9 UNIVERSITY
Oslo και Ελεωνόρα: Όταν ένας σκύλος χαρακτηρίζεται επιθετικός, πριν καν κάποιος προσπαθήσει να τον καταλάβει Μια μελέτη περίπτωσης για τον φόβο, την επιθετικότητα, την ανθρώπινη ευθύνη και τη δύναμη της σωστής καθοδήγησης.
ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΠΤΩΣΗΣ
7
άτομα διαβάζουν τώρα το άρθρο
Η ιστορία του Oslo και της Ελεωνόρας
Πριν χαρακτηρίσουμε έναν σκύλο επιθετικό, χρειάζεται να κατανοήσουμε τη συμπεριφορά του, το πλαίσιο μέσα στο οποίο εμφανίζεται και τους παράγοντες που μπορεί να την επηρεάζουν. Η ιστορία του Oslo και της Ελεωνόρας μάς καλεί να εξετάσουμε τον φόβο, την ανθρώπινη ευθύνη και τον ρόλο της σωστής καθοδήγησης.
Όσλο και Ελεωνόρα:
Πίσω από την ετικέτα του «επιθετικού» σκύλου
Μια μελέτη περίπτωσης για τη συμπεριφορά, τον φόβο, την εμπιστοσύνη και τη σχέση ανθρώπου και σκύλου.
1. Πριν γνωρίσω τον Όσλο, γνώρισα την απόγνωση της Ελεωνόρας
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες, πριν ακόμη συναντήσω έναν σκύλο, έχω ήδη ακούσει πολλές διαφορετικές εκδοχές για το ποιος είναι.
«Είναι επιθετικός».
«Δεν μπορείς να τον εμπιστευτείς».
«Πρέπει να τον δώσεις αλλού».
Και κάπου ανάμεσα σε αυτές τις φράσεις βρίσκεται ένας άνθρωπος που προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει, ένας σκύλος που δυσκολεύεται να διαχειριστεί τον κόσμο γύρω του και μια οικογένεια που αναζητά ξανά την ηρεμία της.
Αυτή ήταν η πραγματικότητα της Ελεωνόρα και του Όσλο.
Ο Όσλο ήταν ένας νεαρός Cane Corso, περίπου ενάμιση έτους όταν καταγράφηκε η συγκεκριμένη περίπτωση. Η Ελεωνόρα τον είχε πάρει κοντά της όταν ήταν περίπου δυόμισι μηνών. Από νωρίς, όμως, είχε παρατηρήσει ότι ήταν επιφυλακτικός και φοβισμένος.
Η περίοδος της πανδημίας και οι περιορισμοί περιόρισαν τις ευκαιρίες του να γνωρίσει ανθρώπους, σκύλους και διαφορετικά περιβάλλοντα με τον τρόπο που θα μπορούσε να τις είχε γνωρίσει υπό άλλες συνθήκες.
Αυτό, από μόνο του, δεν εξηγεί όσα ακολούθησαν. Είναι, όμως, ένα σημαντικό κομμάτι του ιστορικού του.
Όταν συναντώ μια τέτοια περίπτωση, προσπαθώ να μην ξεκινώ από την ερώτηση «Πώς θα σταματήσω αυτή τη συμπεριφορά;».
Προτιμώ να ξεκινώ από μια διαφορετική ερώτηση:
Τι έχει συμβεί μέχρι σήμερα και τι μπορεί να προσπαθεί να διαχειριστεί ο σκύλος όταν αντιδρά;
Δεν σημαίνει ότι γνωρίζω ήδη την απάντηση. Σημαίνει ότι είμαι διατεθειμένος να την αναζητήσω.
2. Το πρώτο περιστατικό και η αρχή της αμφιβολίας
«Όταν ο Όσλο ήταν μικρός», μου εξηγεί η Ελεωνόρα, «πηδούσε πάνω στους ανθρώπους. Ήταν μεγάλος και τους τρόμαζε. Προσπαθούσα να τον συγκρατώ όταν συναντούσαμε άλλους ανθρώπους ή σκύλους, γιατί δεν ήθελα να δημιουργήσει κάποιο πρόβλημα».
Στην αρχή, η πρόθεσή της ήταν να προστατεύσει τους άλλους και να διαχειριστεί έναν νεαρό σκύλο που δεν ήξερε ακόμη πώς να συμπεριφερθεί σε κάθε κοινωνική κατάσταση.
Ύστερα ήρθε ένα περιστατικό στο πάρκο.
Ο Όσλο έπαιζε με έναν άλλο σκύλο. Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, έπεσε πάνω του και τον τραυμάτισε.
Οι αντιδράσεις των ανθρώπων γύρω της ήταν έντονες. Η Ελεωνόρα άκουσε ότι ο σκύλος της ήταν επιθετικός, ότι είχε ενεργήσει εσκεμμένα και ότι δεν έπρεπε να ξαναπαίξει με άλλους σκύλους.
«Δεν ήμουν σίγουρη ότι το είχε κάνει επίτηδες», μου λέει. «Αλλά, όταν ακούς όλα αυτά από τους άλλους, αρχίζεις να αμφιβάλλεις για τον ίδιο σου τον σκύλο. Και δεν θέλεις να συμβεί κάτι χειρότερο».
Εδώ θα ήθελα να σταθούμε για λίγο.
Ένας τραυματισμός κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού είναι πραγματικό γεγονός και πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη. Δεν μας αποκαλύπτει, όμως, από μόνος του, αν ο σκύλος είχε πρόθεση να τραυματίσει τον άλλο, αν δεν μπορούσε να ελέγξει την ένταση του παιχνιδιού ή αν υπήρχαν άλλοι παράγοντες που συνέβαλαν στο περιστατικό.
Για να αξιολογήσω τη συμπεριφορά, χρειάζομαι περισσότερα στοιχεία: τι προηγήθηκε, πώς κινούνταν τα δύο ζώα, ποια ήταν η ένταση της αλληλεπίδρασης, αν υπήρχαν προειδοποιητικά σημάδια και πώς σταμάτησε το περιστατικό.
Μια ετικέτα μπορεί να περιγράψει την εντύπωση κάποιου. Δεν αποτελεί όμως ολοκληρωμένη ανάλυση.
Αν ήσουν στη θέση της Ελεωνόρας, τι θα έκανες μετά από ένα τέτοιο περιστατικό; Θα επέτρεπες ξανά στον σκύλο σου να παίξει με άλλους ή θα απέφευγες κάθε επαφή για να μην κινδυνεύσει κανείς;
Δεν υπάρχει λόγος να βιαστούμε να δώσουμε μια εύκολη απάντηση. Το ζητούμενο είναι να αναγνωρίσουμε ταυτόχρονα δύο ανάγκες: την ασφάλεια και την κατανόηση.
**Πίσω από κάθε συμπεριφορά υπάρχει κάτι περισσότερο από αυτό που βλέπουμε.**
Η ουσιαστική ανάλυση ξεκινά όταν μαθαίνουμε να διακρίνουμε τα γεγονότα από τις ερμηνείες, να εξετάζουμε το ιστορικό του σκύλου και να αναζητούμε τους παράγοντες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά του.
Στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα Canine Behavior Analysis του Online Canine University – Dog Psychology Center, η παρατήρηση γίνεται αφετηρία για πιο τεκμηριωμένη σκέψη και ουσιαστικότερη κατανόηση των περιστατικών.
3. Όταν ο φόβος γίνεται προσωπικός
Περίπου έναν μήνα αργότερα, σημειώθηκε ένα ακόμη σοβαρό περιστατικό, αυτή τη φορά με τον σκύλο της πεθεράς της Ελεωνόρας.
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, η Ελεωνόρα προσπάθησε να παρέμβει πιάνοντας τον Όσλο από το κολάρο. Τότε δέχτηκε δάγκωμα.
Δεν ήταν πλέον μόνο ο φόβος μήπως τραυματιστεί ένας άλλος σκύλος. Ήταν ο φόβος ότι θα μπορούσε να τραυματιστεί η ίδια, ότι κάποιος άλλος άνθρωπος θα μπορούσε να βρεθεί σε κίνδυνο και ότι η οικογένειά της ίσως δεν ήταν ασφαλής.
«Μου έλεγαν ότι έπρεπε να τον δώσω», μου εξηγεί. «Αναρωτιόμουν αν μπορούσα να τον χειριστώ, ειδικά επειδή έχω παιδιά».
Μπορώ να φανταστώ πόσο βαρύ είναι να ακούς τέτοιες κουβέντες ενώ προσπαθείς ήδη να βρεις λύση. Δεν μπορώ να ξέρω ακριβώς τι αισθανόταν κάθε στιγμή η Ελεωνόρα, αλλά από όσα περιγράφει είναι εμφανές ότι βρισκόταν κάτω από μεγάλη πίεση.
Από τη μία, αγαπούσε τον σκύλο της. Από την άλλη, έπρεπε να προστατεύσει την οικογένειά της και να αναλάβει την ευθύνη για τη συμπεριφορά του.
Και ανάμεσα στα δύο, υπήρχε η ενοχή.
Αναρωτιόταν αν είχε κάνει λάθη. Αν είχε χάσει σημαντικές ευκαιρίες όταν ο Όσλο ήταν κουτάβι. Αν οι δικές της αντιδράσεις είχαν συμβάλει στη σημερινή κατάσταση.
Αυτές είναι ερωτήσεις που αξίζει να εξετάζουμε, αλλά όχι για να καταδικάσουμε τον κηδεμόνα.
Η ευθύνη δεν είναι το ίδιο πράγμα με την ενοχή.
Η ευθύνη μάς βοηθά να αναγνωρίσουμε τι πρέπει να αλλάξει από εδώ και πέρα. Η ενοχή, όταν γίνεται μόνιμη αυτοκατηγορία, μπορεί να μας παραλύσει και να μας εμποδίσει να σκεφτούμε καθαρά.
Ως εκπαιδευτής, δεν χρειάζεται να αποφασίσω αν η Ελεωνόρα έφταιγε. Χρειάζεται να καταλάβω τι γνώριζε τότε, τι προσπάθησε να κάνει, ποιες συμβουλές ακολούθησε και τι χρειάζεται τώρα για να κινηθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Παράλληλα, ένα ιστορικό δαγκώματος δεν πρέπει να υποβαθμίζεται. Απαιτεί σοβαρή αξιολόγηση κινδύνου, κατάλληλη διαχείριση και, όπου χρειάζεται, συνεργασία με επαγγελματία που έχει εμπειρία στη συμπεριφορά.
Η κατανόηση δεν ακυρώνει την ασφάλεια. Την κάνει πιο ουσιαστική.
4. Η πρώτη προσπάθεια βοήθειας
Η Ελεωνόρα αναζήτησε επαγγελματική υποστήριξη.
Ο πρώτος εκπαιδευτής τής πρότεινε ομαδικά μαθήματα κοινωνικοποίησης, περίπου δύο ώρες την εβδομάδα. Η λογική ήταν ότι ο Όσλο θα έπρεπε να βρίσκεται κοντά σε άλλους σκύλους για να εξοικειωθεί μαζί τους.
Στην πράξη, όμως, η Ελεωνόρα δεν ένιωθε ότι ο Όσλο συμμετείχε πραγματικά στο παιχνίδι. Εκείνος παρέμενε περιορισμένος, ενώ άλλοι σκύλοι κινούνταν ελεύθερα.
Σε μία από τις συναντήσεις, ο Όσλο γρύλισε και, σύμφωνα με την περιγραφή της Ελεωνόρας, ο εκπαιδευτής τον χτύπησε με ένα μακρύ εργαλείο. Η Ελεωνόρα ρώτησε γιατί συνέβη αυτό, αλλά δεν έλαβε μια απάντηση που να την καθησυχάσει. Τελικά, διέκοψε τα μαθήματα έπειτα από περίπου επτά συναντήσεις.
Το περιστατικό αυτό με προβληματίζει ιδιαίτερα.
Το γρύλισμα δεν είναι απλώς ένας ενοχλητικός ήχος που πρέπει να εξαφανιστεί. Είναι μια πληροφορία. Μπορεί να υποδηλώνει φόβο, δυσφορία, ένταση ή ανάγκη για μεγαλύτερη απόσταση. Για να καταλάβουμε τι σημαίνει στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρέπει να εξετάσουμε ολόκληρο το πλαίσιο.
Η τιμωρία μιας προειδοποιητικής συμπεριφοράς μπορεί να δημιουργήσει επιπλέον φόβο ή να καταστείλει το προειδοποιητικό σήμα χωρίς να αντιμετωπίσει την αιτία της δυσφορίας. Αυτό μπορεί να δυσκολέψει την έγκαιρη αναγνώριση μιας επικίνδυνης κατάστασης.
Επίσης, η παρουσία άλλων σκύλων δεν ισοδυναμεί αυτόματα με θετική κοινωνικοποίηση. Αν ο σκύλος είναι ήδη υπερφορτωμένος, δεν έχει δυνατότητα να απομακρυνθεί ή δεν αισθάνεται ασφαλής, η επαναλαμβανόμενη έκθεση μπορεί να επιδεινώσει τη δυσκολία αντί να βοηθήσει.
Αυτό είναι ένα από τα βασικά σημεία της ανάλυσης συμπεριφοράς: δεν αξιολογώ μόνο το ερέθισμα που βλέπει ο σκύλος. Αξιολογώ και το πώς το βιώνει, τις επιλογές που έχει και τις συνέπειες της εμπειρίας.
Η Ελεωνόρα είχε ξεκινήσει αναζητώντας βοήθεια. Τώρα, όμως, είχε έναν ακόμη λόγο να αμφιβάλλει για το αν μπορούσε να εμπιστευτεί τις συμβουλές που δεχόταν.
**Η διαχείριση της επιθετικότητας απαιτεί αξιολόγηση, σχεδιασμό και υπευθυνότητα.**
Όταν υπάρχει ιστορικό δαγκώματος ή έντονων αντιδράσεων, δεν αρκεί να εκθέτουμε τον σκύλο σε περισσότερα ερεθίσματα ή να προσπαθούμε απλώς να σταματήσουμε μια συμπεριφορά. Χρειάζεται να αξιολογούμε τον κίνδυνο, να αναγνωρίζουμε τις συνθήκες που δυσκολεύουν τον σκύλο και να σχεδιάζουμε κατάλληλες παρεμβάσεις.
Το πρόγραμμα Canine Aggression and Behavioral Management του Online Canine University – Dog Psychology Center εστιάζει στη γνώση και στη μεθοδική προσέγγιση που απαιτούν τέτοιες σύνθετες περιπτώσεις.
5. Η δεύτερη συμβουλή και η ενοχή που μεγάλωνε
Αργότερα, η Ελεωνόρα απευθύνθηκε σε μια δεύτερη επαγγελματία συμπεριφοράς.
Η συμβουλή που έλαβε ήταν να παραμένει ο Όσλο στη «ζώνη άνεσής» του, να αποφεύγει ανθρώπους και σκύλους που τον δυσκόλευαν και να χρησιμοποιεί λιχουδιές.
Η διαχείριση της απόστασης και η χρήση τροφής μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα εργαλεία, όταν εφαρμόζονται κατάλληλα. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται απαραίτητα σε αυτά τα εργαλεία, αλλά στο πώς εντάσσονται σε ένα εξατομικευμένο σχέδιο.
Η αποφυγή ενός δύσκολου ερεθίσματος μπορεί να είναι απαραίτητη για την ασφάλεια και για να μειωθεί η ένταση. Αν, όμως, η καθημερινότητα μετατραπεί αποκλειστικά σε έναν αγώνα αποφυγής, ο κηδεμόνας μπορεί να νιώθει ότι δεν υπάρχει πραγματική διέξοδος.
Η Ελεωνόρα άρχισε να αισθάνεται ότι η ίδια είχε δημιουργήσει το πρόβλημα.
Η φωνή της γίνεται πιο φορτισμένη καθώς προσπαθεί να εξηγήσει πώς αισθάνεται.
«Νιώθω ενοχές, γιατί πιστεύω ότι εγώ έκανα τον σκύλο μου έτσι. Αλλά θέλω πραγματικά να αλλάξω τα πράγματα. Θέλω ο σκύλος μου να ζήσει καλύτερα και να ζήσει καλύτερα και η οικογένειά μου. Τα παιδιά μου απογοητεύονται, γιατί δεν μπορούν να χαϊδέψουν τον σκύλο μου».
Αυτή είναι, για μένα, μία από τις πιο σημαντικές στιγμές της περίπτωσης.
Η Ελεωνόρα δεν ζητά απλώς να πάψει ο Όσλο να γαβγίζει ή να αντιδρά. Ζητά να μπορέσει να ζήσει μαζί του μια πιο φυσιολογική καθημερινότητα. Θέλει τα παιδιά της να αισθάνονται ότι έχουν μια σχέση μαζί του, θέλει να μπορεί να τον βγάζει βόλτα και θέλει να πάψει να φοβάται ότι κάθε συνάντηση μπορεί να εξελιχθεί σε κρίση.
Ακούγοντάς την, δεν θα ήταν χρήσιμο να της προσθέσω ακόμη ένα βάρος, λέγοντάς της ότι όλα εξαρτώνται από εκείνη.
Θα ήταν πιο χρήσιμο να τη βοηθήσω να δει ότι μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τις καταστάσεις, χωρίς να χρειάζεται να θεωρεί τον εαυτό της μοναδική αιτία για όσα έχουν συμβεί.
Έχεις βρεθεί ποτέ σε μια κατάσταση όπου, ενώ ζητούσες βοήθεια, κατέληγες να αισθάνεσαι ακόμη περισσότερο ότι φταις;
Αν ναι, ίσως καταλαβαίνεις γιατί η συναισθηματική κατάσταση του κηδεμόνα δεν είναι κάτι δευτερεύον. Επηρεάζει την ικανότητά του να παρατηρεί, να αποφασίζει, να διαχειρίζεται τον κίνδυνο και να συνεχίζει την προσπάθεια.
Η εκπαίδευση δεν αφορά μόνο τον σκύλο. Αφορά και τον άνθρωπο που καλείται να ζήσει μαζί του.
6. Πριν αποφασίσω τι χρειάζεται ο Όσλο, θέλω να τον δω στον πραγματικό κόσμο
Όταν προσεγγίζω μια περίπτωση με τέτοιο ιστορικό, δεν θέλω να σχηματίσω άποψη μόνο από μια περιγραφή ή από μια ελεγχόμενη συνάντηση σε συγκεκριμένο χώρο.
Θέλω να παρατηρήσω τον σκύλο στο περιβάλλον όπου εμφανίζονται οι δυσκολίες του, εφόσον αυτό μπορεί να γίνει με ασφάλεια.
Στην περίπτωση του Όσλο, επιλέγω να τον παρατηρήσω μέσα στην πόλη, μαζί με την Ελεωνόρα.
Δεν με ενδιαφέρει απλώς να δω αν θα αντιδράσει. Με ενδιαφέρει να καταλάβω πώς προσανατολίζεται, πώς παρατηρεί τους ανθρώπους και τα ερεθίσματα, πόσο γρήγορα αυξάνεται η έντασή του και αν μπορεί να απομακρυνθεί, να χαλαρώσει ή να επανέλθει μετά από μια δύσκολη στιγμή.
Μια βόλτα δεν είναι τεστ στο οποίο ο σκύλος πρέπει να περάσει ή να αποτύχει. Είναι ευκαιρία συλλογής πληροφοριών.
Καθώς κινούμαστε στο αστικό περιβάλλον, υπάρχουν άνθρωποι, ήχοι, κινήσεις και απρόβλεπτα ερεθίσματα. Ο Όσλο χρειάζεται χρόνο για να τα παρατηρήσει και να τα επεξεργαστεί.
Η Ελεωνόρα βρίσκεται δίπλα του και παρακολουθεί προσεκτικά. Είναι λογικό, με βάση όσα έχει ζήσει, να περιμένει ότι κάτι μπορεί να πάει στραβά.
Εδώ υπάρχει μια λεπτή ισορροπία. Δεν θέλω να της πω να αγνοήσει τον κίνδυνο ή να θεωρήσει ότι όλα θα πάνε καλά. Θέλω να τη βοηθήσω να διακρίνει πότε χρειάζεται να αυξήσουμε την απόσταση, πότε πρέπει να αλλάξουμε πορεία και πότε ο Όσλο μπορεί να παραμείνει σε μια κατάσταση χωρίς να πιέζεται υπερβολικά.
Η διαδρομή φτάνει περίπου τα 4,4 χιλιόμετρα. Καθώς περνά η ώρα, ο Όσλο κουράζεται και κάποια στιγμή ξαπλώνει.
Αυτό είναι ένα στοιχείο που χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία. Η κόπωση μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά, αλλά το ότι ένας σκύλος ξαπλώνει δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει χαλαρώσει ή ότι έχει επεξεργαστεί θετικά όσα συνέβησαν.
Δεν θα ήθελα να μετατρέψω αυτή την εμπειρία σε γενικό κανόνα ότι ένας σκύλος με αντιδραστικότητα πρέπει να περπατά για πολλά χιλιόμετρα ή να εκτίθεται συνεχώς σε ερεθίσματα.
Το ζητούμενο δεν είναι η μεγαλύτερη δυνατή έκθεση. Είναι η κατάλληλη εμπειρία, στη σωστή ένταση, με δυνατότητα απομάκρυνσης και επαρκή χρόνο ανάκαμψης.
Εάν ο σκύλος αρχίσει να δυσκολεύεται, δεν συνεχίζουμε απλώς επειδή έχουμε έναν εκπαιδευτικό στόχο. Προσαρμόζουμε το σχέδιο στις ανάγκες του.
7. Τι σημαίνει πραγματικά να είσαι δίπλα στον σκύλο σου;
Καθώς η βόλτα εξελίσσεται, η δική μου προσοχή δεν βρίσκεται μόνο στον Όσλο. Παρατηρώ και τη σχέση του με την Ελεωνόρα.
Όταν ένας κηδεμόνας έχει ζήσει επανειλημμένα δύσκολα περιστατικά, είναι φυσικό να παραμένει σε επιφυλακή. Κάθε άνθρωπος που πλησιάζει, κάθε σκύλος που εμφανίζεται και κάθε απρόβλεπτη κίνηση μπορεί να θυμίζει όσα έχουν συμβεί στο παρελθόν.
Δεν χρειάζεται να κρίνω αυτή την αντίδραση. Χρειάζεται να τη λάβω υπόψη.
Σε κάποια στιγμή της διαδρομής, θέλω να περάσω στην Ελεωνόρα ένα διαφορετικό μήνυμα: δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζει κάθε δύσκολη κατάσταση σαν να είναι μόνη της απέναντι σε μια απειλή. Μπορεί να μάθει να παρατηρεί, να σχεδιάζει και να παρεμβαίνει με τρόπο που βοηθά τον Όσλο να διαχειριστεί την κατάσταση.
Το νόημα δεν είναι να του μεταδώσει μια αφηρημένη αίσθηση ότι «όλα είναι καλά». Ούτε να υποθέσουμε ότι η δική της ψυχική κατάσταση αποτελεί τη μοναδική αιτία των αντιδράσεών του.
Το νόημα είναι να δημιουργήσει πιο προβλέψιμες συνθήκες: να του δίνει χώρο, να αποφεύγει τις αναγκαστικές επαφές, να αναγνωρίζει πότε χρειάζεται να απομακρυνθούν και να του επιτρέπει να βασίζεται σε εκείνη για ασφαλή διαχείριση.
Αυτό είναι μέρος της επικοινωνίας ανθρώπου και σκύλου. Δεν βρίσκεται μόνο στις λέξεις ή στις εντολές. Βρίσκεται στις αποστάσεις, στις κινήσεις, στις επιλογές που προσφέρουμε και στη συνέπεια των αντιδράσεών μας.
**Εδώ συνδέεται και η προσέγγιση του Canine Intuitive Communication: όχι ως ισχυρισμός ότι μπορούμε να διαβάσουμε με βεβαιότητα το μυαλό του σκύλου, αλλά ως συστηματική προσπάθεια να παρατηρούμε τα σήματά του και να ανταποκρινόμαστε σε αυτά.
Ο σκύλος δεν χρειάζεται έναν άνθρωπο που θα μαντεύει πάντα σωστά. Χρειάζεται έναν άνθρωπο που παρατηρεί, μαθαίνει και προσαρμόζεται.**
8. Οι μικρές αλλαγές που αξίζει να προσέξουμε
Στη διάρκεια της εμπειρίας, η Ελεωνόρα αρχίζει να βλέπει διαφορετικές πλευρές του Όσλο.
Η αστική βόλτα συνεχίζεται, και η παρουσία ανθρώπων και ερεθισμάτων δεν οδηγεί αναγκαστικά σε μια κρίση. Ο Όσλο παρατηρεί, κινείται και, σε ορισμένες στιγμές, μπορεί να παραμείνει στο περιβάλλον χωρίς να εκδηλώσει την αντίδραση που η Ελεωνόρα φοβόταν.
Αργότερα, καθόμαστε σε ένα καφέ. Η παραμονή σε έναν τέτοιο χώρο απαιτεί διαφορετικές δεξιότητες από το περπάτημα: ο σκύλος πρέπει να διαχειριστεί την παρουσία ανθρώπων που περνούν, την κίνηση γύρω του και την ανάγκη να παραμείνει σχετικά ήρεμος σε ένα περιορισμένο σημείο.
Δεν θα αξιολογούσα την επιτυχία αποκλειστικά από το αν ο Όσλο μένει ακίνητος ή δεν γαβγίζει. Θα παρατηρούσα ολόκληρη τη συμπεριφορά του: τη στάση του σώματος, την αναπνοή, την ικανότητά του να αποσπά την προσοχή του από τα ερεθίσματα, την προθυμία του να κινηθεί και τον χρόνο που χρειάζεται για να επανέλθει.
Μια ήσυχη εξωτερική εικόνα δεν αποδεικνύει πάντοτε εσωτερική ηρεμία.
Ωστόσο, κάθε ασφαλής εμπειρία κατά την οποία ο σκύλος μπορεί να παραμείνει λειτουργικός και να ανακάμψει αποτελεί χρήσιμη πληροφορία για το επόμενο βήμα.
Η Ελεωνόρα αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι δεν είναι αναγκαστικά καταδικασμένοι να αποφεύγουν για πάντα κάθε αστικό περιβάλλον. Υπάρχουν συνθήκες στις οποίες μπορούν να κινηθούν μαζί, να σταματήσουν και να παρατηρήσουν χωρίς να χρειάζεται να εγκαταλείψουν αμέσως τον χώρο.
Αυτό είναι σημαντικό, αλλά δεν σημαίνει ότι όλες οι δυσκολίες έχουν λυθεί.
Η πρόοδος δεν είναι πάντα γραμμική. Ένας σκύλος μπορεί να διαχειριστεί μια συνάντηση σήμερα και να δυσκολευτεί ξανά αύριο. Η απόσταση, η κούραση, ο πόνος, το περιβάλλον και πολλές άλλες παράμετροι μπορούν να επηρεάσουν την αντίδρασή του.
Γι' αυτό, στην αξιολόγηση μιας περίπτωσης, δεν με ενδιαφέρει μόνο η καλύτερη στιγμή. Με ενδιαφέρει το συνολικό μοτίβο και το κατά πόσο η αλλαγή μπορεί να διατηρηθεί με ασφάλεια στην καθημερινότητα.
**Αυτό είναι μέρος του Canine Behavioral Reasoning: να μη βιαζόμαστε να καταλήξουμε σε ένα συμπέρασμα από ένα μόνο περιστατικό, αλλά να εξετάζουμε στοιχεία, πιθανά αίτια, εναλλακτικές εξηγήσεις και συνέπειες.**
9. Από την αποφυγή στη δημιουργία κοινών εμπειριών
Καθώς περνά ο χρόνος, η Ελεωνόρα συνεχίζει να εφαρμόζει όσα έχει μάθει μέσα από τις αστικές βόλτες και τις κοινές δραστηριότητες.
Περιγράφει ότι ο Όσλο γίνεται πιο συνδεδεμένος μαζί της και ότι ανταποκρίνεται καλύτερα σε όσα του ζητά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι απέκτησε ξαφνικά μια καινούργια προσωπικότητα. Μπορεί να σημαίνει ότι η σχέση τους γίνεται πιο προβλέψιμη, ότι εκείνη διαβάζει καλύτερα τα σήματά του και ότι δημιουργούνται περισσότερες ευκαιρίες για συνεργασία.
Η κοινή δραστηριότητα έχει αξία όταν δεν περιορίζεται σε μια δοκιμασία υπακοής. Μπορεί να είναι μια βόλτα σε κατάλληλο περιβάλλον, μια εξερεύνηση, ένα παιχνίδι ή μια νέα εμπειρία που προσαρμόζεται στις δυνατότητες του σκύλου.
Στην περίπτωση του Όσλο, εμφανίζονται και δραστηριότητες στο νερό, όπως η βαρκάδα.
Η Ελεωνόρα αναφέρει ότι ο Όσλο φοβόταν τις βάρκες, αλλά μπήκε στη βάρκα ακολουθώντας την. Είναι μια ενδιαφέρουσα στιγμή, γιατί δείχνει ότι η εικόνα που έχουμε για έναν σκύλο σε μία κατάσταση δεν περιγράφει απαραίτητα όλες τις δυνατότητές του.
Δεν θα έβγαζα, όμως, το συμπέρασμα ότι κάθε φοβισμένος σκύλος χρειάζεται απλώς να ακολουθήσει τον άνθρωπό του για να ξεπεράσει τον φόβο του.
Η εξοικείωση με το νερό και τα σκάφη πρέπει να γίνεται σταδιακά, χωρίς εξαναγκασμό, με κατάλληλο εξοπλισμό ασφαλείας και με δυνατότητα του σκύλου να απομακρυνθεί. Μια επιτυχημένη εμπειρία δεν αποτελεί λόγο να παρακάμψουμε τις προφυλάξεις.
Αυτό που κρατώ είναι κάτι πιο ουσιαστικό: η σχέση τους αρχίζει να περιλαμβάνει όχι μόνο τη διαχείριση προβλημάτων, αλλά και κοινές δραστηριότητες που μπορούν να ενισχύσουν τη συνεργασία και την εμπιστοσύνη τους.
Για την Ελεωνόρα, αυτή η αλλαγή έχει συναισθηματική σημασία. Δεν βλέπει πλέον τον Όσλο αποκλειστικά μέσα από τις δύσκολες στιγμές τους.
Αρχίζει να ανακαλύπτει ξανά τον σκύλο με τον οποίο ήθελε να μοιραστεί τη ζωή της.
10. Η συνάντηση με τη Λευκοθέα και η αξία της σωστής απόστασης
Ένα ακόμη σημαντικό μέρος της εξέλιξης είναι οι συναντήσεις με άλλους σκύλους, μεταξύ των οποίων και η Λευκοθέα.
Η Λευκοθέα είναι ένα από τα σκυλιά της ομάδας που έχει τις κατάληλες δεξιότητες για τον Όσλο. Meet the TEEM
Οι συναντήσεις και οι κοινές βόλτες εξελίσσονται καλύτερα από ό,τι φοβόταν η Ελεωνόρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα σκυλιά μπορούν να βρίσκονται στον ίδιο χώρο, να κινούνται μαζί ή να παραμένουν σε μια βεράντα, διατηρώντας κατάλληλη απόσταση.
Αυτές οι στιγμές έχουν ιδιαίτερη αξία επειδή η Ελεωνόρα είχε συνδέσει τις επαφές με άλλους σκύλους με την πιθανότητα ενός νέου περιστατικού.
Είναι σημαντικό, ωστόσο, να μη συγχέουμε την επιτυχημένη συνύπαρξη με την υποχρέωση να γίνει κάθε σκύλος κοινωνικός με κάθε άλλο σκύλο.
Δεν είναι απαραίτητο να παίζουν όλοι οι σκύλοι μεταξύ τους. Δεν χρειάζεται να χαιρετούν κάθε σκύλο που συναντούν στον δρόμο. Και δεν αποτελεί αποτυχία το να επιλέξουμε μεγαλύτερη απόσταση, αν αυτό εξυπηρετεί την ασφάλεια και την ευημερία τους.
Το ουσιαστικό είναι να μπορούν να διαχειριστούν την παρουσία άλλων σκύλων χωρίς να φτάνουν σε κατάσταση έντονης δυσφορίας ή επικίνδυνης αντίδρασης.
Η απόσταση δεν είναι πάντα εμπόδιο στην πρόοδο. Μπορεί να είναι ακριβώς αυτό που επιτρέπει στον σκύλο να μάθει.
Στην ανάλυση της επιθετικότητας και της συμπεριφορικής διαχείρισης — το πεδίο του Canine Aggression and Behavioral Management — χρειάζεται να ξεχωρίζουμε τη διαχείριση του κινδύνου από την προσπάθεια αλλαγής της συμπεριφοράς.
Η πρώτη προστατεύει τον σκύλο και τους γύρω του εδώ και τώρα. Η δεύτερη απαιτεί χρόνο, προσεκτικό σχεδιασμό και αξιολόγηση της ανταπόκρισης του σκύλου.
Οι δύο διαδικασίες πρέπει να λειτουργούν μαζί.
Η Ελεωνόρα, βλέποντας τον Όσλο να παραμένει σε κατάλληλη απόσταση από άλλους σκύλους χωρίς να αντιδρά όπως στο παρελθόν, αρχίζει να νιώθει διαφορετικά. Η χαρά της είναι εμφανείς.
Για εκείνη, δεν πρόκειται απλώς για μια επιτυχημένη άσκηση. Είναι μια στιγμή κατά την οποία η δυνατότητα μιας πιο ήρεμης καθημερινότητας παύει να μοιάζει αδύνατη.
11. Η ασφάλεια δεν είναι το αντίθετο της εμπιστοσύνης
Σε κάποιο σημείο της εξέλιξης, ο Όσλο εμφανίζεται χωρίς το φίμωτρο που χρησιμοποιούσε σε προηγούμενες συνθήκες.
Η εικόνα αυτή μπορεί εύκολα να ερμηνευτεί ως απόδειξη ότι το πρόβλημα έχει πλέον λυθεί. Θα ήταν, όμως, λάθος να εξαγάγουμε ένα τέτοιο συμπέρασμα τόσο απλοϊκά.
Ένας σκύλος με ιστορικό δαγκώματος χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση κινδύνου. Η απόφαση για το αν, πότε και σε ποιες συνθήκες μπορεί να αφαιρεθεί το φίμωτρο πρέπει να λαμβάνεται με βάση το ιστορικό του, το περιβάλλον, τη δυνατότητα διαχείρισης και την αξιολόγηση κατάλληλου επαγγελματία.
Το φίμωτρο, όταν είναι σωστά επιλεγμένο και ο σκύλος έχει εξοικειωθεί θετικά με αυτό, δεν αποτελεί τιμωρία ούτε ένδειξη αποτυχίας. Είναι ένα εργαλείο ασφάλειας.
Η εμπιστοσύνη δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τον κίνδυνο. Σημαίνει ότι μαθαίνουμε να τον αξιολογούμε με μεγαλύτερη ακρίβεια και να ενεργούμε υπεύθυνα.
Αυτό είναι ένα μάθημα που αφορά και τον εκπαιδευτή και τον κηδεμόνα: η πρόοδος δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται με την κατάργηση κάθε μέτρου προστασίας.
Μπορεί να αποδεικνύεται με καλύτερες αποφάσεις, ασφαλέστερες συνθήκες και μεγαλύτερη ικανότητα να αναγνωρίζουμε πότε μια κατάσταση είναι κατάλληλη και πότε όχι.
12. Τι άλλαξε πραγματικά;
Αν κοιτάξουμε την περίπτωση επιφανειακά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Όσλο ξεκίνησε ως ένας σκύλος που αντιδρούσε σε ανθρώπους και σκύλους και κατέληξε να συμμετέχει σε περισσότερες δραστηριότητες και να διαχειρίζεται καλύτερα τις συναντήσεις του.
Αυτό, όμως, δεν είναι ολόκληρη η ιστορία.
Άλλαξε και ο τρόπος με τον οποίο η Ελεωνόρα αντιλαμβανόταν τον σκύλο της. Άρχισε να παρατηρεί περισσότερα, να αναγνωρίζει ότι η συμπεριφορά δεν είναι πάντα μια απλή ένδειξη πρόθεσης και να αποκτά εργαλεία για να οργανώνει την καθημερινότητά τους.
Η σχέση τους απέκτησε περισσότερες κοινές εμπειρίες που δεν περιστρέφονταν αποκλειστικά γύρω από τον φόβο μιας αντίδρασης.
Και η Ελεωνόρα άρχισε να βλέπει ότι μπορεί να συμμετέχει ενεργά στη βελτίωση της κατάστασης, χωρίς να θεωρεί τον εαυτό της υπεύθυνο για κάθε δυσκολία που είχε προηγηθεί.
Αυτό είναι ένα σημαντικό σημείο και για μένα ως εκπαιδευτή.
Δεν θέλω ο κηδεμόνας να εξαρτάται για πάντα από την παρουσία μου. Θέλω να αποκτά τις γνώσεις και την κρίση που χρειάζεται για να αξιολογεί καταστάσεις, να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του και να αναγνωρίζει πότε χρειάζεται επιπλέον βοήθεια.
Εδώ συναντιούνται οι αρχές του Canine Pro, της πρακτικής εκπαίδευσης, με εκείνες του Canine Behavior Analysis, της ανάλυσης της συμπεριφοράς. Η πρακτική δεξιότητα είναι σημαντική, αλλά χωρίς κατανόηση του πλαισίου μπορεί να γίνει μηχανική εφαρμογή τεχνικών. Αντίστοιχα, η θεωρητική γνώση αποκτά πραγματική αξία όταν μετατρέπεται σε ασφαλείς, εφαρμόσιμες αποφάσεις.
Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση χρειάζεται παρατήρηση, ανάλυση, επικοινωνία, πρακτική και αναστοχασμό.
Αυτή είναι και η κατεύθυνση που θέλω να υπηρετεί το Perdix Dog Sense: όχι να προσφέρει μια εύκολη ετικέτα για κάθε συμπεριφορά, αλλά να ενθαρρύνει τον εκπαιδευτή και τον κηδεμόνα να σκέφτονται βαθύτερα, να αναζητούν στοιχεία και να επιλέγουν την κατάλληλη παρέμβαση για τη συγκεκριμένη περίπτωση.
**Από την παρατήρηση στη συλλογιστική. Από την τεχνική στην τεκμηριωμένη απόφαση.**
Κάθε περιστατικό μπορεί να έχει περισσότερες από μία πιθανές εξηγήσεις. Ο επαγγελματίας χρειάζεται να αξιολογεί τα δεδομένα, να εξετάζει εναλλακτικές υποθέσεις και να επιλέγει την παρέμβαση που ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της περίπτωσης.
Το πρόγραμμα Canine Behavioral Reasoning του Online Canine University – Dog Psychology Center εστιάζει στην ανάπτυξη της αναλυτικής σκέψης που βοηθά έναν επαγγελματία να προσεγγίζει τα περιστατικά με μεθοδικότητα και κριτική σκέψη.
13. Το σημαντικότερο μάθημα δεν αφορά μόνο τον σκύλο
Καθώς παρακολουθώ την εξέλιξη της Ελεωνόρας και του Όσλο, επιστρέφω νοερά στην αρχή της ιστορίας.
Στην Ελεωνόρα που αναρωτιόταν αν είχε καταστρέψει τη ζωή του σκύλου της.
Στην οικογένεια που δυσκολευόταν να ζήσει μαζί του.
Στον Όσλο, που είχε συνδεθεί με περιστατικά φόβου, έντασης και τραυματισμών, με αποτέλεσμα κάθε νέα συνάντηση να κουβαλά το βάρος των προηγούμενων.
Δεν χρειάζεται να ισχυριστούμε ότι όλα λύθηκαν. Δεν γνωρίζουμε αν κάθε δυσκολία εξαφανίστηκε ή αν η πρόοδος διατηρήθηκε αμετάβλητη σε βάθος χρόνου. Αυτό που μπορούμε να αναγνωρίσουμε είναι ότι καταγράφηκαν σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο ο Όσλο και η Ελεωνόρα διαχειρίζονταν ορισμένες καθημερινές καταστάσεις.
Η Ελεωνόρα φαίνεται πιο χαρούμενη και πιο αισιόδοξη. Νιώθει περήφανη για τον Όσλο, αλλά και για τον εαυτό της. Δεν φεύγει απλώς με την προσδοκία ότι ο σκύλος της θα συμπεριφέρεται διαφορετικά. Φεύγει με εργαλεία και με μεγαλύτερη κατανόηση για το πώς μπορεί να συνεχίσει την προσπάθεια.
Αυτή η αλλαγή έχει αξία.
Ως επαγγελματίες, έχουμε την ευθύνη να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε περιστατικό συμπεριφοράς υπάρχει ένας άνθρωπος που μπορεί να αισθάνεται φόβο, ντροπή, ενοχή ή απομόνωση.
Οι κηδεμόνες που ζητούν βοήθεια δεν χρειάζονται πάντα άλλη μία αυστηρή κρίση για το τι έκαναν λάθος. Χρειάζονται ειλικρινή αξιολόγηση, σαφείς εξηγήσεις, ρεαλιστικούς στόχους και ένα σχέδιο που να λαμβάνει υπόψη την ασφάλεια ολόκληρης της οικογένειας.
Χρειάζονται επίσης να γνωρίζουν ότι η πρόοδος μπορεί να είναι σταδιακή και ότι μια δύσκολη μέρα δεν ακυρώνει απαραίτητα όσα έχουν καταφέρει.
Και εμείς, ως εκπαιδευτές, χρειάζεται να έχουμε την ταπεινότητα να αναγνωρίζουμε τα όρια της γνώσης μας, να συνεργαζόμαστε με άλλους ειδικούς όταν χρειάζεται και να μην υποσχόμαστε αποτελέσματα που δεν μπορούμε να εγγυηθούμε.
14. Αν ήσουν εσύ στη θέση μου, τι θα κρατούσες από αυτή την περίπτωση;
Θα ήθελα να ολοκληρώσω αυτή τη μελέτη περίπτωσης με μερικές ερωτήσεις.
Όχι για να εξετάσω τον αναγνώστη, αλλά για να τον προσκαλέσω να σκεφτεί όπως θα χρειαζόταν να σκεφτεί ένας επαγγελματίας που καλείται να βοηθήσει έναν σκύλο και τον άνθρωπό του.
Πρώτη ερώτηση: Όταν ένας σκύλος τραυματίζει έναν άλλο σκύλο, τι γνωρίζεις πραγματικά;
Γνωρίζεις ότι συνέβη ένα περιστατικό που απαιτεί σοβαρή αντιμετώπιση. Δεν γνωρίζεις ακόμη ολόκληρη την αιτία του. Η πρόθεσή σου πρέπει να είναι να προστατεύσεις τους εμπλεκόμενους και να συλλέξεις τις πληροφορίες που θα σε βοηθήσουν να καταλάβεις τι συνέβη.
Δεύτερη ερώτηση: Όταν ο κηδεμόνας αισθάνεται ένοχος, πώς μπορείς να τον βοηθήσεις να αναλάβει την ευθύνη χωρίς να τον συντρίψεις;
Χρειάζεται να ακούσεις την εμπειρία του, να διαχωρίσεις τα γεγονότα από τις ερμηνείες και να του προσφέρεις ένα εφαρμόσιμο σχέδιο. Η υποστήριξη δεν σημαίνει ότι αγνοείς τα λάθη ή τους κινδύνους. Σημαίνει ότι δημιουργείς τις προϋποθέσεις για να αντιμετωπιστούν.
Τρίτη ερώτηση: Πώς θα αξιολογήσεις αν υπάρχει πραγματική πρόοδος;
Όχι μόνο μετρώντας πόσο λιγότερο γαβγίζει ο σκύλος. Θα εξετάσεις τη συνολική συμπεριφορά του, την ικανότητά του να ανακάμπτει, τις συνθήκες στις οποίες μπορεί να λειτουργήσει με ασφάλεια και τη δυνατότητα του κηδεμόνα να διαχειρίζεται την καθημερινότητα.
Και, τέλος, τι σημαίνει επιτυχία σε μια τέτοια περίπτωση;
Είναι απαραίτητο να γίνει ο σκύλος κοινωνικός με όλους; Να παίζει με κάθε σκύλο; Να δέχεται χάδια από κάθε άνθρωπο;
Ή μήπως επιτυχία σημαίνει να μπορεί να ζει με μεγαλύτερη ασφάλεια και λιγότερη δυσφορία, ενώ ο κηδεμόνας του έχει αποκτήσει τα εργαλεία για να καταλαβαίνει τις ανάγκες του και να παίρνει υπεύθυνες αποφάσεις;
Για μένα, η τελευταία προσέγγιση είναι πολύ πιο ουσιαστική.
Δεν χρειάζεται να απαιτήσουμε από κάθε σκύλο να γίνει κάτι που δεν είναι. Χρειάζεται να τον βοηθήσουμε να διαχειρίζεται τον κόσμο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, χωρίς να θέτουμε σε κίνδυνο τον ίδιο ή τους άλλους.
Και χρειάζεται να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε συμπεριφορά που μας δυσκολεύει υπάρχει ένα σύνολο παραγόντων που αξίζει να εξεταστεί πριν καταλήξουμε σε συμπεράσματα.
Επίλογος:
Πριν χαρακτηρίσεις έναν σκύλο, προσπάθησε να τον καταλάβεις.
Η ιστορία του Όσλο και της Ελεωνόρας δεν είναι μια υπόσχεση ότι κάθε σκύλος με ιστορικό επιθετικότητας θα αλλάξει με τον ίδιο τρόπο.
Είναι μια υπενθύμιση ότι η συμπεριφορά χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση, ότι η ασφάλεια πρέπει να προηγείται και ότι η υποστήριξη του κηδεμόνα είναι αναπόσπαστο μέρος της δουλειάς μας.
Ο Όσλο δεν χρειαζόταν απλώς να σταματήσει να αντιδρά. Η Ελεωνόρα δεν χρειαζόταν απλώς να μάθει να τον συγκρατεί. Χρειάζονταν να κατανοήσουν καλύτερα ο ένας τον άλλον, να δημιουργήσουν ασφαλέστερες συνθήκες και να ανακαλύψουν νέους τρόπους να μοιράζονται την καθημερινότητά τους.
Αυτή είναι η ουσία της επανεκπαίδευσης όταν αντιμετωπίζουμε πραγματικά σύνθετες συμπεριφορές: δεν αναζητούμε μόνο μια τεχνική που θα σταματήσει ένα σύμπτωμα. Αναζητούμε τα στοιχεία που θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε την κατάσταση και να επιλέξουμε την κατάλληλη πορεία.
Πριν χαρακτηρίσεις έναν σκύλο, παρατήρησε.
Πριν καταδικάσεις έναν κηδεμόνα, άκουσε.
Πριν επιλέξεις μια παρέμβαση, σκέψου τι προσπαθείς να αλλάξεις και με ποιο κόστος.
Και, πάνω απ' όλα, θυμήσου ότι η πρόοδος δεν μετριέται μόνο από αυτό που παύει να συμβαίνει. Μετριέται και από τις δυνατότητες που αρχίζουν να δημιουργούνται.
Γιατί πίσω από κάθε δύσκολη συμπεριφορά υπάρχει μια περίπτωση που αξίζει να κατανοήσουμε — και πίσω από κάθε προσπάθεια αλλαγής, ένας άνθρωπος και ένας σκύλος που χρειάζονται καθοδήγηση, υπομονή και ασφάλεια.
Υπάρχουν περιπτώσεις στις οποίες, πριν ακόμη συναντήσω έναν σκύλο, έχω ήδη ακούσει πολλές διαφορετικές εκδοχές για το ποιος είναι.
«Είναι επιθετικός».
«Δεν μπορείς να τον εμπιστευτείς».
«Πρέπει να τον δώσεις αλλού».
Και κάπου ανάμεσα σε αυτές τις φράσεις βρίσκεται ένας άνθρωπος που προσπαθεί να καταλάβει τι συμβαίνει, ένας σκύλος που δυσκολεύεται να διαχειριστεί τον κόσμο γύρω του και μια οικογένεια που αναζητά ξανά την ηρεμία της.
Αυτή ήταν η πραγματικότητα της Ελεωνόρα και του Όσλο.
Ο Όσλο ήταν ένας νεαρός Cane Corso, περίπου ενάμιση έτους όταν καταγράφηκε η συγκεκριμένη περίπτωση. Η Ελεωνόρα τον είχε πάρει κοντά της όταν ήταν περίπου δυόμισι μηνών. Από νωρίς, όμως, είχε παρατηρήσει ότι ήταν επιφυλακτικός και φοβισμένος.
Η περίοδος της πανδημίας και οι περιορισμοί περιόρισαν τις ευκαιρίες του να γνωρίσει ανθρώπους, σκύλους και διαφορετικά περιβάλλοντα με τον τρόπο που θα μπορούσε να τις είχε γνωρίσει υπό άλλες συνθήκες.
Αυτό, από μόνο του, δεν εξηγεί όσα ακολούθησαν. Είναι, όμως, ένα σημαντικό κομμάτι του ιστορικού του.
Όταν συναντώ μια τέτοια περίπτωση, προσπαθώ να μην ξεκινώ από την ερώτηση «Πώς θα σταματήσω αυτή τη συμπεριφορά;».
Προτιμώ να ξεκινώ από μια διαφορετική ερώτηση:
Τι έχει συμβεί μέχρι σήμερα και τι μπορεί να προσπαθεί να διαχειριστεί ο σκύλος όταν αντιδρά;
Δεν σημαίνει ότι γνωρίζω ήδη την απάντηση. Σημαίνει ότι είμαι διατεθειμένος να την αναζητήσω.
2. Το πρώτο περιστατικό και η αρχή της αμφιβολίας
«Όταν ο Όσλο ήταν μικρός», μου εξηγεί η Ελεωνόρα, «πηδούσε πάνω στους ανθρώπους. Ήταν μεγάλος και τους τρόμαζε. Προσπαθούσα να τον συγκρατώ όταν συναντούσαμε άλλους ανθρώπους ή σκύλους, γιατί δεν ήθελα να δημιουργήσει κάποιο πρόβλημα».
Στην αρχή, η πρόθεσή της ήταν να προστατεύσει τους άλλους και να διαχειριστεί έναν νεαρό σκύλο που δεν ήξερε ακόμη πώς να συμπεριφερθεί σε κάθε κοινωνική κατάσταση.
Ύστερα ήρθε ένα περιστατικό στο πάρκο.
Ο Όσλο έπαιζε με έναν άλλο σκύλο. Κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού, έπεσε πάνω του και τον τραυμάτισε.
Οι αντιδράσεις των ανθρώπων γύρω της ήταν έντονες. Η Ελεωνόρα άκουσε ότι ο σκύλος της ήταν επιθετικός, ότι είχε ενεργήσει εσκεμμένα και ότι δεν έπρεπε να ξαναπαίξει με άλλους σκύλους.
«Δεν ήμουν σίγουρη ότι το είχε κάνει επίτηδες», μου λέει. «Αλλά, όταν ακούς όλα αυτά από τους άλλους, αρχίζεις να αμφιβάλλεις για τον ίδιο σου τον σκύλο. Και δεν θέλεις να συμβεί κάτι χειρότερο».
Εδώ θα ήθελα να σταθούμε για λίγο.
Ένας τραυματισμός κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού είναι πραγματικό γεγονός και πρέπει να λαμβάνεται σοβαρά υπόψη. Δεν μας αποκαλύπτει, όμως, από μόνος του, αν ο σκύλος είχε πρόθεση να τραυματίσει τον άλλο, αν δεν μπορούσε να ελέγξει την ένταση του παιχνιδιού ή αν υπήρχαν άλλοι παράγοντες που συνέβαλαν στο περιστατικό.
Για να αξιολογήσω τη συμπεριφορά, χρειάζομαι περισσότερα στοιχεία: τι προηγήθηκε, πώς κινούνταν τα δύο ζώα, ποια ήταν η ένταση της αλληλεπίδρασης, αν υπήρχαν προειδοποιητικά σημάδια και πώς σταμάτησε το περιστατικό.
Μια ετικέτα μπορεί να περιγράψει την εντύπωση κάποιου. Δεν αποτελεί όμως ολοκληρωμένη ανάλυση.
Αν ήσουν στη θέση της Ελεωνόρας, τι θα έκανες μετά από ένα τέτοιο περιστατικό; Θα επέτρεπες ξανά στον σκύλο σου να παίξει με άλλους ή θα απέφευγες κάθε επαφή για να μην κινδυνεύσει κανείς;
Δεν υπάρχει λόγος να βιαστούμε να δώσουμε μια εύκολη απάντηση. Το ζητούμενο είναι να αναγνωρίσουμε ταυτόχρονα δύο ανάγκες: την ασφάλεια και την κατανόηση.
**Πίσω από κάθε συμπεριφορά υπάρχει κάτι περισσότερο από αυτό που βλέπουμε.**
Η ουσιαστική ανάλυση ξεκινά όταν μαθαίνουμε να διακρίνουμε τα γεγονότα από τις ερμηνείες, να εξετάζουμε το ιστορικό του σκύλου και να αναζητούμε τους παράγοντες που επηρεάζουν τη συμπεριφορά του.
Στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα Canine Behavior Analysis του Online Canine University – Dog Psychology Center, η παρατήρηση γίνεται αφετηρία για πιο τεκμηριωμένη σκέψη και ουσιαστικότερη κατανόηση των περιστατικών.
3. Όταν ο φόβος γίνεται προσωπικός
Περίπου έναν μήνα αργότερα, σημειώθηκε ένα ακόμη σοβαρό περιστατικό, αυτή τη φορά με τον σκύλο της πεθεράς της Ελεωνόρας.
Κατά τη διάρκεια της σύγκρουσης, η Ελεωνόρα προσπάθησε να παρέμβει πιάνοντας τον Όσλο από το κολάρο. Τότε δέχτηκε δάγκωμα.
Δεν ήταν πλέον μόνο ο φόβος μήπως τραυματιστεί ένας άλλος σκύλος. Ήταν ο φόβος ότι θα μπορούσε να τραυματιστεί η ίδια, ότι κάποιος άλλος άνθρωπος θα μπορούσε να βρεθεί σε κίνδυνο και ότι η οικογένειά της ίσως δεν ήταν ασφαλής.
«Μου έλεγαν ότι έπρεπε να τον δώσω», μου εξηγεί. «Αναρωτιόμουν αν μπορούσα να τον χειριστώ, ειδικά επειδή έχω παιδιά».
Μπορώ να φανταστώ πόσο βαρύ είναι να ακούς τέτοιες κουβέντες ενώ προσπαθείς ήδη να βρεις λύση. Δεν μπορώ να ξέρω ακριβώς τι αισθανόταν κάθε στιγμή η Ελεωνόρα, αλλά από όσα περιγράφει είναι εμφανές ότι βρισκόταν κάτω από μεγάλη πίεση.
Από τη μία, αγαπούσε τον σκύλο της. Από την άλλη, έπρεπε να προστατεύσει την οικογένειά της και να αναλάβει την ευθύνη για τη συμπεριφορά του.
Και ανάμεσα στα δύο, υπήρχε η ενοχή.
Αναρωτιόταν αν είχε κάνει λάθη. Αν είχε χάσει σημαντικές ευκαιρίες όταν ο Όσλο ήταν κουτάβι. Αν οι δικές της αντιδράσεις είχαν συμβάλει στη σημερινή κατάσταση.
Αυτές είναι ερωτήσεις που αξίζει να εξετάζουμε, αλλά όχι για να καταδικάσουμε τον κηδεμόνα.
Η ευθύνη δεν είναι το ίδιο πράγμα με την ενοχή.
Η ευθύνη μάς βοηθά να αναγνωρίσουμε τι πρέπει να αλλάξει από εδώ και πέρα. Η ενοχή, όταν γίνεται μόνιμη αυτοκατηγορία, μπορεί να μας παραλύσει και να μας εμποδίσει να σκεφτούμε καθαρά.
Ως εκπαιδευτής, δεν χρειάζεται να αποφασίσω αν η Ελεωνόρα έφταιγε. Χρειάζεται να καταλάβω τι γνώριζε τότε, τι προσπάθησε να κάνει, ποιες συμβουλές ακολούθησε και τι χρειάζεται τώρα για να κινηθεί με μεγαλύτερη ασφάλεια.
Παράλληλα, ένα ιστορικό δαγκώματος δεν πρέπει να υποβαθμίζεται. Απαιτεί σοβαρή αξιολόγηση κινδύνου, κατάλληλη διαχείριση και, όπου χρειάζεται, συνεργασία με επαγγελματία που έχει εμπειρία στη συμπεριφορά.
Η κατανόηση δεν ακυρώνει την ασφάλεια. Την κάνει πιο ουσιαστική.
4. Η πρώτη προσπάθεια βοήθειας
Η Ελεωνόρα αναζήτησε επαγγελματική υποστήριξη.
Ο πρώτος εκπαιδευτής τής πρότεινε ομαδικά μαθήματα κοινωνικοποίησης, περίπου δύο ώρες την εβδομάδα. Η λογική ήταν ότι ο Όσλο θα έπρεπε να βρίσκεται κοντά σε άλλους σκύλους για να εξοικειωθεί μαζί τους.
Στην πράξη, όμως, η Ελεωνόρα δεν ένιωθε ότι ο Όσλο συμμετείχε πραγματικά στο παιχνίδι. Εκείνος παρέμενε περιορισμένος, ενώ άλλοι σκύλοι κινούνταν ελεύθερα.
Σε μία από τις συναντήσεις, ο Όσλο γρύλισε και, σύμφωνα με την περιγραφή της Ελεωνόρας, ο εκπαιδευτής τον χτύπησε με ένα μακρύ εργαλείο. Η Ελεωνόρα ρώτησε γιατί συνέβη αυτό, αλλά δεν έλαβε μια απάντηση που να την καθησυχάσει. Τελικά, διέκοψε τα μαθήματα έπειτα από περίπου επτά συναντήσεις.
Το περιστατικό αυτό με προβληματίζει ιδιαίτερα.
Το γρύλισμα δεν είναι απλώς ένας ενοχλητικός ήχος που πρέπει να εξαφανιστεί. Είναι μια πληροφορία. Μπορεί να υποδηλώνει φόβο, δυσφορία, ένταση ή ανάγκη για μεγαλύτερη απόσταση. Για να καταλάβουμε τι σημαίνει στη συγκεκριμένη περίπτωση, πρέπει να εξετάσουμε ολόκληρο το πλαίσιο.
Η τιμωρία μιας προειδοποιητικής συμπεριφοράς μπορεί να δημιουργήσει επιπλέον φόβο ή να καταστείλει το προειδοποιητικό σήμα χωρίς να αντιμετωπίσει την αιτία της δυσφορίας. Αυτό μπορεί να δυσκολέψει την έγκαιρη αναγνώριση μιας επικίνδυνης κατάστασης.
Επίσης, η παρουσία άλλων σκύλων δεν ισοδυναμεί αυτόματα με θετική κοινωνικοποίηση. Αν ο σκύλος είναι ήδη υπερφορτωμένος, δεν έχει δυνατότητα να απομακρυνθεί ή δεν αισθάνεται ασφαλής, η επαναλαμβανόμενη έκθεση μπορεί να επιδεινώσει τη δυσκολία αντί να βοηθήσει.
Αυτό είναι ένα από τα βασικά σημεία της ανάλυσης συμπεριφοράς: δεν αξιολογώ μόνο το ερέθισμα που βλέπει ο σκύλος. Αξιολογώ και το πώς το βιώνει, τις επιλογές που έχει και τις συνέπειες της εμπειρίας.
Η Ελεωνόρα είχε ξεκινήσει αναζητώντας βοήθεια. Τώρα, όμως, είχε έναν ακόμη λόγο να αμφιβάλλει για το αν μπορούσε να εμπιστευτεί τις συμβουλές που δεχόταν.
**Η διαχείριση της επιθετικότητας απαιτεί αξιολόγηση, σχεδιασμό και υπευθυνότητα.**
Όταν υπάρχει ιστορικό δαγκώματος ή έντονων αντιδράσεων, δεν αρκεί να εκθέτουμε τον σκύλο σε περισσότερα ερεθίσματα ή να προσπαθούμε απλώς να σταματήσουμε μια συμπεριφορά. Χρειάζεται να αξιολογούμε τον κίνδυνο, να αναγνωρίζουμε τις συνθήκες που δυσκολεύουν τον σκύλο και να σχεδιάζουμε κατάλληλες παρεμβάσεις.
Το πρόγραμμα Canine Aggression and Behavioral Management του Online Canine University – Dog Psychology Center εστιάζει στη γνώση και στη μεθοδική προσέγγιση που απαιτούν τέτοιες σύνθετες περιπτώσεις.
5. Η δεύτερη συμβουλή και η ενοχή που μεγάλωνε
Αργότερα, η Ελεωνόρα απευθύνθηκε σε μια δεύτερη επαγγελματία συμπεριφοράς.
Η συμβουλή που έλαβε ήταν να παραμένει ο Όσλο στη «ζώνη άνεσής» του, να αποφεύγει ανθρώπους και σκύλους που τον δυσκόλευαν και να χρησιμοποιεί λιχουδιές.
Η διαχείριση της απόστασης και η χρήση τροφής μπορούν να αποτελέσουν χρήσιμα εργαλεία, όταν εφαρμόζονται κατάλληλα. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται απαραίτητα σε αυτά τα εργαλεία, αλλά στο πώς εντάσσονται σε ένα εξατομικευμένο σχέδιο.
Η αποφυγή ενός δύσκολου ερεθίσματος μπορεί να είναι απαραίτητη για την ασφάλεια και για να μειωθεί η ένταση. Αν, όμως, η καθημερινότητα μετατραπεί αποκλειστικά σε έναν αγώνα αποφυγής, ο κηδεμόνας μπορεί να νιώθει ότι δεν υπάρχει πραγματική διέξοδος.
Η Ελεωνόρα άρχισε να αισθάνεται ότι η ίδια είχε δημιουργήσει το πρόβλημα.
Η φωνή της γίνεται πιο φορτισμένη καθώς προσπαθεί να εξηγήσει πώς αισθάνεται.
«Νιώθω ενοχές, γιατί πιστεύω ότι εγώ έκανα τον σκύλο μου έτσι. Αλλά θέλω πραγματικά να αλλάξω τα πράγματα. Θέλω ο σκύλος μου να ζήσει καλύτερα και να ζήσει καλύτερα και η οικογένειά μου. Τα παιδιά μου απογοητεύονται, γιατί δεν μπορούν να χαϊδέψουν τον σκύλο μου».
Αυτή είναι, για μένα, μία από τις πιο σημαντικές στιγμές της περίπτωσης.
Η Ελεωνόρα δεν ζητά απλώς να πάψει ο Όσλο να γαβγίζει ή να αντιδρά. Ζητά να μπορέσει να ζήσει μαζί του μια πιο φυσιολογική καθημερινότητα. Θέλει τα παιδιά της να αισθάνονται ότι έχουν μια σχέση μαζί του, θέλει να μπορεί να τον βγάζει βόλτα και θέλει να πάψει να φοβάται ότι κάθε συνάντηση μπορεί να εξελιχθεί σε κρίση.
Ακούγοντάς την, δεν θα ήταν χρήσιμο να της προσθέσω ακόμη ένα βάρος, λέγοντάς της ότι όλα εξαρτώνται από εκείνη.
Θα ήταν πιο χρήσιμο να τη βοηθήσω να δει ότι μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο διαχειρίζεται τις καταστάσεις, χωρίς να χρειάζεται να θεωρεί τον εαυτό της μοναδική αιτία για όσα έχουν συμβεί.
Έχεις βρεθεί ποτέ σε μια κατάσταση όπου, ενώ ζητούσες βοήθεια, κατέληγες να αισθάνεσαι ακόμη περισσότερο ότι φταις;
Αν ναι, ίσως καταλαβαίνεις γιατί η συναισθηματική κατάσταση του κηδεμόνα δεν είναι κάτι δευτερεύον. Επηρεάζει την ικανότητά του να παρατηρεί, να αποφασίζει, να διαχειρίζεται τον κίνδυνο και να συνεχίζει την προσπάθεια.
Η εκπαίδευση δεν αφορά μόνο τον σκύλο. Αφορά και τον άνθρωπο που καλείται να ζήσει μαζί του.
6. Πριν αποφασίσω τι χρειάζεται ο Όσλο, θέλω να τον δω στον πραγματικό κόσμο
Όταν προσεγγίζω μια περίπτωση με τέτοιο ιστορικό, δεν θέλω να σχηματίσω άποψη μόνο από μια περιγραφή ή από μια ελεγχόμενη συνάντηση σε συγκεκριμένο χώρο.
Θέλω να παρατηρήσω τον σκύλο στο περιβάλλον όπου εμφανίζονται οι δυσκολίες του, εφόσον αυτό μπορεί να γίνει με ασφάλεια.
Στην περίπτωση του Όσλο, επιλέγω να τον παρατηρήσω μέσα στην πόλη, μαζί με την Ελεωνόρα.
Δεν με ενδιαφέρει απλώς να δω αν θα αντιδράσει. Με ενδιαφέρει να καταλάβω πώς προσανατολίζεται, πώς παρατηρεί τους ανθρώπους και τα ερεθίσματα, πόσο γρήγορα αυξάνεται η έντασή του και αν μπορεί να απομακρυνθεί, να χαλαρώσει ή να επανέλθει μετά από μια δύσκολη στιγμή.
Μια βόλτα δεν είναι τεστ στο οποίο ο σκύλος πρέπει να περάσει ή να αποτύχει. Είναι ευκαιρία συλλογής πληροφοριών.
Καθώς κινούμαστε στο αστικό περιβάλλον, υπάρχουν άνθρωποι, ήχοι, κινήσεις και απρόβλεπτα ερεθίσματα. Ο Όσλο χρειάζεται χρόνο για να τα παρατηρήσει και να τα επεξεργαστεί.
Η Ελεωνόρα βρίσκεται δίπλα του και παρακολουθεί προσεκτικά. Είναι λογικό, με βάση όσα έχει ζήσει, να περιμένει ότι κάτι μπορεί να πάει στραβά.
Εδώ υπάρχει μια λεπτή ισορροπία. Δεν θέλω να της πω να αγνοήσει τον κίνδυνο ή να θεωρήσει ότι όλα θα πάνε καλά. Θέλω να τη βοηθήσω να διακρίνει πότε χρειάζεται να αυξήσουμε την απόσταση, πότε πρέπει να αλλάξουμε πορεία και πότε ο Όσλο μπορεί να παραμείνει σε μια κατάσταση χωρίς να πιέζεται υπερβολικά.
Η διαδρομή φτάνει περίπου τα 4,4 χιλιόμετρα. Καθώς περνά η ώρα, ο Όσλο κουράζεται και κάποια στιγμή ξαπλώνει.
Αυτό είναι ένα στοιχείο που χρειάζεται προσεκτική ερμηνεία. Η κόπωση μπορεί να επηρεάσει τη συμπεριφορά, αλλά το ότι ένας σκύλος ξαπλώνει δεν σημαίνει αυτομάτως ότι έχει χαλαρώσει ή ότι έχει επεξεργαστεί θετικά όσα συνέβησαν.
Δεν θα ήθελα να μετατρέψω αυτή την εμπειρία σε γενικό κανόνα ότι ένας σκύλος με αντιδραστικότητα πρέπει να περπατά για πολλά χιλιόμετρα ή να εκτίθεται συνεχώς σε ερεθίσματα.
Το ζητούμενο δεν είναι η μεγαλύτερη δυνατή έκθεση. Είναι η κατάλληλη εμπειρία, στη σωστή ένταση, με δυνατότητα απομάκρυνσης και επαρκή χρόνο ανάκαμψης.
Εάν ο σκύλος αρχίσει να δυσκολεύεται, δεν συνεχίζουμε απλώς επειδή έχουμε έναν εκπαιδευτικό στόχο. Προσαρμόζουμε το σχέδιο στις ανάγκες του.
7. Τι σημαίνει πραγματικά να είσαι δίπλα στον σκύλο σου;
Καθώς η βόλτα εξελίσσεται, η δική μου προσοχή δεν βρίσκεται μόνο στον Όσλο. Παρατηρώ και τη σχέση του με την Ελεωνόρα.
Όταν ένας κηδεμόνας έχει ζήσει επανειλημμένα δύσκολα περιστατικά, είναι φυσικό να παραμένει σε επιφυλακή. Κάθε άνθρωπος που πλησιάζει, κάθε σκύλος που εμφανίζεται και κάθε απρόβλεπτη κίνηση μπορεί να θυμίζει όσα έχουν συμβεί στο παρελθόν.
Δεν χρειάζεται να κρίνω αυτή την αντίδραση. Χρειάζεται να τη λάβω υπόψη.
Σε κάποια στιγμή της διαδρομής, θέλω να περάσω στην Ελεωνόρα ένα διαφορετικό μήνυμα: δεν χρειάζεται να αντιμετωπίζει κάθε δύσκολη κατάσταση σαν να είναι μόνη της απέναντι σε μια απειλή. Μπορεί να μάθει να παρατηρεί, να σχεδιάζει και να παρεμβαίνει με τρόπο που βοηθά τον Όσλο να διαχειριστεί την κατάσταση.
Το νόημα δεν είναι να του μεταδώσει μια αφηρημένη αίσθηση ότι «όλα είναι καλά». Ούτε να υποθέσουμε ότι η δική της ψυχική κατάσταση αποτελεί τη μοναδική αιτία των αντιδράσεών του.
Το νόημα είναι να δημιουργήσει πιο προβλέψιμες συνθήκες: να του δίνει χώρο, να αποφεύγει τις αναγκαστικές επαφές, να αναγνωρίζει πότε χρειάζεται να απομακρυνθούν και να του επιτρέπει να βασίζεται σε εκείνη για ασφαλή διαχείριση.
Αυτό είναι μέρος της επικοινωνίας ανθρώπου και σκύλου. Δεν βρίσκεται μόνο στις λέξεις ή στις εντολές. Βρίσκεται στις αποστάσεις, στις κινήσεις, στις επιλογές που προσφέρουμε και στη συνέπεια των αντιδράσεών μας.
**Εδώ συνδέεται και η προσέγγιση του Canine Intuitive Communication: όχι ως ισχυρισμός ότι μπορούμε να διαβάσουμε με βεβαιότητα το μυαλό του σκύλου, αλλά ως συστηματική προσπάθεια να παρατηρούμε τα σήματά του και να ανταποκρινόμαστε σε αυτά.
Ο σκύλος δεν χρειάζεται έναν άνθρωπο που θα μαντεύει πάντα σωστά. Χρειάζεται έναν άνθρωπο που παρατηρεί, μαθαίνει και προσαρμόζεται.**
8. Οι μικρές αλλαγές που αξίζει να προσέξουμε
Στη διάρκεια της εμπειρίας, η Ελεωνόρα αρχίζει να βλέπει διαφορετικές πλευρές του Όσλο.
Η αστική βόλτα συνεχίζεται, και η παρουσία ανθρώπων και ερεθισμάτων δεν οδηγεί αναγκαστικά σε μια κρίση. Ο Όσλο παρατηρεί, κινείται και, σε ορισμένες στιγμές, μπορεί να παραμείνει στο περιβάλλον χωρίς να εκδηλώσει την αντίδραση που η Ελεωνόρα φοβόταν.
Αργότερα, καθόμαστε σε ένα καφέ. Η παραμονή σε έναν τέτοιο χώρο απαιτεί διαφορετικές δεξιότητες από το περπάτημα: ο σκύλος πρέπει να διαχειριστεί την παρουσία ανθρώπων που περνούν, την κίνηση γύρω του και την ανάγκη να παραμείνει σχετικά ήρεμος σε ένα περιορισμένο σημείο.
Δεν θα αξιολογούσα την επιτυχία αποκλειστικά από το αν ο Όσλο μένει ακίνητος ή δεν γαβγίζει. Θα παρατηρούσα ολόκληρη τη συμπεριφορά του: τη στάση του σώματος, την αναπνοή, την ικανότητά του να αποσπά την προσοχή του από τα ερεθίσματα, την προθυμία του να κινηθεί και τον χρόνο που χρειάζεται για να επανέλθει.
Μια ήσυχη εξωτερική εικόνα δεν αποδεικνύει πάντοτε εσωτερική ηρεμία.
Ωστόσο, κάθε ασφαλής εμπειρία κατά την οποία ο σκύλος μπορεί να παραμείνει λειτουργικός και να ανακάμψει αποτελεί χρήσιμη πληροφορία για το επόμενο βήμα.
Η Ελεωνόρα αρχίζει να αντιλαμβάνεται ότι δεν είναι αναγκαστικά καταδικασμένοι να αποφεύγουν για πάντα κάθε αστικό περιβάλλον. Υπάρχουν συνθήκες στις οποίες μπορούν να κινηθούν μαζί, να σταματήσουν και να παρατηρήσουν χωρίς να χρειάζεται να εγκαταλείψουν αμέσως τον χώρο.
Αυτό είναι σημαντικό, αλλά δεν σημαίνει ότι όλες οι δυσκολίες έχουν λυθεί.
Η πρόοδος δεν είναι πάντα γραμμική. Ένας σκύλος μπορεί να διαχειριστεί μια συνάντηση σήμερα και να δυσκολευτεί ξανά αύριο. Η απόσταση, η κούραση, ο πόνος, το περιβάλλον και πολλές άλλες παράμετροι μπορούν να επηρεάσουν την αντίδρασή του.
Γι' αυτό, στην αξιολόγηση μιας περίπτωσης, δεν με ενδιαφέρει μόνο η καλύτερη στιγμή. Με ενδιαφέρει το συνολικό μοτίβο και το κατά πόσο η αλλαγή μπορεί να διατηρηθεί με ασφάλεια στην καθημερινότητα.
**Αυτό είναι μέρος του Canine Behavioral Reasoning: να μη βιαζόμαστε να καταλήξουμε σε ένα συμπέρασμα από ένα μόνο περιστατικό, αλλά να εξετάζουμε στοιχεία, πιθανά αίτια, εναλλακτικές εξηγήσεις και συνέπειες.**
9. Από την αποφυγή στη δημιουργία κοινών εμπειριών
Καθώς περνά ο χρόνος, η Ελεωνόρα συνεχίζει να εφαρμόζει όσα έχει μάθει μέσα από τις αστικές βόλτες και τις κοινές δραστηριότητες.
Περιγράφει ότι ο Όσλο γίνεται πιο συνδεδεμένος μαζί της και ότι ανταποκρίνεται καλύτερα σε όσα του ζητά.
Αυτό δεν σημαίνει ότι απέκτησε ξαφνικά μια καινούργια προσωπικότητα. Μπορεί να σημαίνει ότι η σχέση τους γίνεται πιο προβλέψιμη, ότι εκείνη διαβάζει καλύτερα τα σήματά του και ότι δημιουργούνται περισσότερες ευκαιρίες για συνεργασία.
Η κοινή δραστηριότητα έχει αξία όταν δεν περιορίζεται σε μια δοκιμασία υπακοής. Μπορεί να είναι μια βόλτα σε κατάλληλο περιβάλλον, μια εξερεύνηση, ένα παιχνίδι ή μια νέα εμπειρία που προσαρμόζεται στις δυνατότητες του σκύλου.
Στην περίπτωση του Όσλο, εμφανίζονται και δραστηριότητες στο νερό, όπως η βαρκάδα.
Η Ελεωνόρα αναφέρει ότι ο Όσλο φοβόταν τις βάρκες, αλλά μπήκε στη βάρκα ακολουθώντας την. Είναι μια ενδιαφέρουσα στιγμή, γιατί δείχνει ότι η εικόνα που έχουμε για έναν σκύλο σε μία κατάσταση δεν περιγράφει απαραίτητα όλες τις δυνατότητές του.
Δεν θα έβγαζα, όμως, το συμπέρασμα ότι κάθε φοβισμένος σκύλος χρειάζεται απλώς να ακολουθήσει τον άνθρωπό του για να ξεπεράσει τον φόβο του.
Η εξοικείωση με το νερό και τα σκάφη πρέπει να γίνεται σταδιακά, χωρίς εξαναγκασμό, με κατάλληλο εξοπλισμό ασφαλείας και με δυνατότητα του σκύλου να απομακρυνθεί. Μια επιτυχημένη εμπειρία δεν αποτελεί λόγο να παρακάμψουμε τις προφυλάξεις.
Αυτό που κρατώ είναι κάτι πιο ουσιαστικό: η σχέση τους αρχίζει να περιλαμβάνει όχι μόνο τη διαχείριση προβλημάτων, αλλά και κοινές δραστηριότητες που μπορούν να ενισχύσουν τη συνεργασία και την εμπιστοσύνη τους.
Για την Ελεωνόρα, αυτή η αλλαγή έχει συναισθηματική σημασία. Δεν βλέπει πλέον τον Όσλο αποκλειστικά μέσα από τις δύσκολες στιγμές τους.
Αρχίζει να ανακαλύπτει ξανά τον σκύλο με τον οποίο ήθελε να μοιραστεί τη ζωή της.
10. Η συνάντηση με τη Λευκοθέα και η αξία της σωστής απόστασης
Ένα ακόμη σημαντικό μέρος της εξέλιξης είναι οι συναντήσεις με άλλους σκύλους, μεταξύ των οποίων και η Λευκοθέα.
Η Λευκοθέα είναι ένα από τα σκυλιά της ομάδας που έχει τις κατάληλες δεξιότητες για τον Όσλο. Meet the TEEM
Οι συναντήσεις και οι κοινές βόλτες εξελίσσονται καλύτερα από ό,τι φοβόταν η Ελεωνόρα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα σκυλιά μπορούν να βρίσκονται στον ίδιο χώρο, να κινούνται μαζί ή να παραμένουν σε μια βεράντα, διατηρώντας κατάλληλη απόσταση.
Αυτές οι στιγμές έχουν ιδιαίτερη αξία επειδή η Ελεωνόρα είχε συνδέσει τις επαφές με άλλους σκύλους με την πιθανότητα ενός νέου περιστατικού.
Είναι σημαντικό, ωστόσο, να μη συγχέουμε την επιτυχημένη συνύπαρξη με την υποχρέωση να γίνει κάθε σκύλος κοινωνικός με κάθε άλλο σκύλο.
Δεν είναι απαραίτητο να παίζουν όλοι οι σκύλοι μεταξύ τους. Δεν χρειάζεται να χαιρετούν κάθε σκύλο που συναντούν στον δρόμο. Και δεν αποτελεί αποτυχία το να επιλέξουμε μεγαλύτερη απόσταση, αν αυτό εξυπηρετεί την ασφάλεια και την ευημερία τους.
Το ουσιαστικό είναι να μπορούν να διαχειριστούν την παρουσία άλλων σκύλων χωρίς να φτάνουν σε κατάσταση έντονης δυσφορίας ή επικίνδυνης αντίδρασης.
Η απόσταση δεν είναι πάντα εμπόδιο στην πρόοδο. Μπορεί να είναι ακριβώς αυτό που επιτρέπει στον σκύλο να μάθει.
Στην ανάλυση της επιθετικότητας και της συμπεριφορικής διαχείρισης — το πεδίο του Canine Aggression and Behavioral Management — χρειάζεται να ξεχωρίζουμε τη διαχείριση του κινδύνου από την προσπάθεια αλλαγής της συμπεριφοράς.
Η πρώτη προστατεύει τον σκύλο και τους γύρω του εδώ και τώρα. Η δεύτερη απαιτεί χρόνο, προσεκτικό σχεδιασμό και αξιολόγηση της ανταπόκρισης του σκύλου.
Οι δύο διαδικασίες πρέπει να λειτουργούν μαζί.
Η Ελεωνόρα, βλέποντας τον Όσλο να παραμένει σε κατάλληλη απόσταση από άλλους σκύλους χωρίς να αντιδρά όπως στο παρελθόν, αρχίζει να νιώθει διαφορετικά. Η χαρά της είναι εμφανείς.
Για εκείνη, δεν πρόκειται απλώς για μια επιτυχημένη άσκηση. Είναι μια στιγμή κατά την οποία η δυνατότητα μιας πιο ήρεμης καθημερινότητας παύει να μοιάζει αδύνατη.
11. Η ασφάλεια δεν είναι το αντίθετο της εμπιστοσύνης
Σε κάποιο σημείο της εξέλιξης, ο Όσλο εμφανίζεται χωρίς το φίμωτρο που χρησιμοποιούσε σε προηγούμενες συνθήκες.
Η εικόνα αυτή μπορεί εύκολα να ερμηνευτεί ως απόδειξη ότι το πρόβλημα έχει πλέον λυθεί. Θα ήταν, όμως, λάθος να εξαγάγουμε ένα τέτοιο συμπέρασμα τόσο απλοϊκά.
Ένας σκύλος με ιστορικό δαγκώματος χρειάζεται εξατομικευμένη αξιολόγηση κινδύνου. Η απόφαση για το αν, πότε και σε ποιες συνθήκες μπορεί να αφαιρεθεί το φίμωτρο πρέπει να λαμβάνεται με βάση το ιστορικό του, το περιβάλλον, τη δυνατότητα διαχείρισης και την αξιολόγηση κατάλληλου επαγγελματία.
Το φίμωτρο, όταν είναι σωστά επιλεγμένο και ο σκύλος έχει εξοικειωθεί θετικά με αυτό, δεν αποτελεί τιμωρία ούτε ένδειξη αποτυχίας. Είναι ένα εργαλείο ασφάλειας.
Η εμπιστοσύνη δεν σημαίνει ότι αγνοούμε τον κίνδυνο. Σημαίνει ότι μαθαίνουμε να τον αξιολογούμε με μεγαλύτερη ακρίβεια και να ενεργούμε υπεύθυνα.
Αυτό είναι ένα μάθημα που αφορά και τον εκπαιδευτή και τον κηδεμόνα: η πρόοδος δεν χρειάζεται να αποδεικνύεται με την κατάργηση κάθε μέτρου προστασίας.
Μπορεί να αποδεικνύεται με καλύτερες αποφάσεις, ασφαλέστερες συνθήκες και μεγαλύτερη ικανότητα να αναγνωρίζουμε πότε μια κατάσταση είναι κατάλληλη και πότε όχι.
12. Τι άλλαξε πραγματικά;
Αν κοιτάξουμε την περίπτωση επιφανειακά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ο Όσλο ξεκίνησε ως ένας σκύλος που αντιδρούσε σε ανθρώπους και σκύλους και κατέληξε να συμμετέχει σε περισσότερες δραστηριότητες και να διαχειρίζεται καλύτερα τις συναντήσεις του.
Αυτό, όμως, δεν είναι ολόκληρη η ιστορία.
Άλλαξε και ο τρόπος με τον οποίο η Ελεωνόρα αντιλαμβανόταν τον σκύλο της. Άρχισε να παρατηρεί περισσότερα, να αναγνωρίζει ότι η συμπεριφορά δεν είναι πάντα μια απλή ένδειξη πρόθεσης και να αποκτά εργαλεία για να οργανώνει την καθημερινότητά τους.
Η σχέση τους απέκτησε περισσότερες κοινές εμπειρίες που δεν περιστρέφονταν αποκλειστικά γύρω από τον φόβο μιας αντίδρασης.
Και η Ελεωνόρα άρχισε να βλέπει ότι μπορεί να συμμετέχει ενεργά στη βελτίωση της κατάστασης, χωρίς να θεωρεί τον εαυτό της υπεύθυνο για κάθε δυσκολία που είχε προηγηθεί.
Αυτό είναι ένα σημαντικό σημείο και για μένα ως εκπαιδευτή.
Δεν θέλω ο κηδεμόνας να εξαρτάται για πάντα από την παρουσία μου. Θέλω να αποκτά τις γνώσεις και την κρίση που χρειάζεται για να αξιολογεί καταστάσεις, να προσαρμόζει τη συμπεριφορά του και να αναγνωρίζει πότε χρειάζεται επιπλέον βοήθεια.
Εδώ συναντιούνται οι αρχές του Canine Pro, της πρακτικής εκπαίδευσης, με εκείνες του Canine Behavior Analysis, της ανάλυσης της συμπεριφοράς. Η πρακτική δεξιότητα είναι σημαντική, αλλά χωρίς κατανόηση του πλαισίου μπορεί να γίνει μηχανική εφαρμογή τεχνικών. Αντίστοιχα, η θεωρητική γνώση αποκτά πραγματική αξία όταν μετατρέπεται σε ασφαλείς, εφαρμόσιμες αποφάσεις.
Μια ολοκληρωμένη προσέγγιση χρειάζεται παρατήρηση, ανάλυση, επικοινωνία, πρακτική και αναστοχασμό.
Αυτή είναι και η κατεύθυνση που θέλω να υπηρετεί το Perdix Dog Sense: όχι να προσφέρει μια εύκολη ετικέτα για κάθε συμπεριφορά, αλλά να ενθαρρύνει τον εκπαιδευτή και τον κηδεμόνα να σκέφτονται βαθύτερα, να αναζητούν στοιχεία και να επιλέγουν την κατάλληλη παρέμβαση για τη συγκεκριμένη περίπτωση.
**Από την παρατήρηση στη συλλογιστική. Από την τεχνική στην τεκμηριωμένη απόφαση.**
Κάθε περιστατικό μπορεί να έχει περισσότερες από μία πιθανές εξηγήσεις. Ο επαγγελματίας χρειάζεται να αξιολογεί τα δεδομένα, να εξετάζει εναλλακτικές υποθέσεις και να επιλέγει την παρέμβαση που ανταποκρίνεται στις πραγματικές ανάγκες της περίπτωσης.
Το πρόγραμμα Canine Behavioral Reasoning του Online Canine University – Dog Psychology Center εστιάζει στην ανάπτυξη της αναλυτικής σκέψης που βοηθά έναν επαγγελματία να προσεγγίζει τα περιστατικά με μεθοδικότητα και κριτική σκέψη.
13. Το σημαντικότερο μάθημα δεν αφορά μόνο τον σκύλο
Καθώς παρακολουθώ την εξέλιξη της Ελεωνόρας και του Όσλο, επιστρέφω νοερά στην αρχή της ιστορίας.
Στην Ελεωνόρα που αναρωτιόταν αν είχε καταστρέψει τη ζωή του σκύλου της.
Στην οικογένεια που δυσκολευόταν να ζήσει μαζί του.
Στον Όσλο, που είχε συνδεθεί με περιστατικά φόβου, έντασης και τραυματισμών, με αποτέλεσμα κάθε νέα συνάντηση να κουβαλά το βάρος των προηγούμενων.
Δεν χρειάζεται να ισχυριστούμε ότι όλα λύθηκαν. Δεν γνωρίζουμε αν κάθε δυσκολία εξαφανίστηκε ή αν η πρόοδος διατηρήθηκε αμετάβλητη σε βάθος χρόνου. Αυτό που μπορούμε να αναγνωρίσουμε είναι ότι καταγράφηκαν σημαντικές αλλαγές στον τρόπο με τον οποίο ο Όσλο και η Ελεωνόρα διαχειρίζονταν ορισμένες καθημερινές καταστάσεις.
Η Ελεωνόρα φαίνεται πιο χαρούμενη και πιο αισιόδοξη. Νιώθει περήφανη για τον Όσλο, αλλά και για τον εαυτό της. Δεν φεύγει απλώς με την προσδοκία ότι ο σκύλος της θα συμπεριφέρεται διαφορετικά. Φεύγει με εργαλεία και με μεγαλύτερη κατανόηση για το πώς μπορεί να συνεχίσει την προσπάθεια.
Αυτή η αλλαγή έχει αξία.
Ως επαγγελματίες, έχουμε την ευθύνη να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε περιστατικό συμπεριφοράς υπάρχει ένας άνθρωπος που μπορεί να αισθάνεται φόβο, ντροπή, ενοχή ή απομόνωση.
Οι κηδεμόνες που ζητούν βοήθεια δεν χρειάζονται πάντα άλλη μία αυστηρή κρίση για το τι έκαναν λάθος. Χρειάζονται ειλικρινή αξιολόγηση, σαφείς εξηγήσεις, ρεαλιστικούς στόχους και ένα σχέδιο που να λαμβάνει υπόψη την ασφάλεια ολόκληρης της οικογένειας.
Χρειάζονται επίσης να γνωρίζουν ότι η πρόοδος μπορεί να είναι σταδιακή και ότι μια δύσκολη μέρα δεν ακυρώνει απαραίτητα όσα έχουν καταφέρει.
Και εμείς, ως εκπαιδευτές, χρειάζεται να έχουμε την ταπεινότητα να αναγνωρίζουμε τα όρια της γνώσης μας, να συνεργαζόμαστε με άλλους ειδικούς όταν χρειάζεται και να μην υποσχόμαστε αποτελέσματα που δεν μπορούμε να εγγυηθούμε.
14. Αν ήσουν εσύ στη θέση μου, τι θα κρατούσες από αυτή την περίπτωση;
Θα ήθελα να ολοκληρώσω αυτή τη μελέτη περίπτωσης με μερικές ερωτήσεις.
Όχι για να εξετάσω τον αναγνώστη, αλλά για να τον προσκαλέσω να σκεφτεί όπως θα χρειαζόταν να σκεφτεί ένας επαγγελματίας που καλείται να βοηθήσει έναν σκύλο και τον άνθρωπό του.
Πρώτη ερώτηση: Όταν ένας σκύλος τραυματίζει έναν άλλο σκύλο, τι γνωρίζεις πραγματικά;
Γνωρίζεις ότι συνέβη ένα περιστατικό που απαιτεί σοβαρή αντιμετώπιση. Δεν γνωρίζεις ακόμη ολόκληρη την αιτία του. Η πρόθεσή σου πρέπει να είναι να προστατεύσεις τους εμπλεκόμενους και να συλλέξεις τις πληροφορίες που θα σε βοηθήσουν να καταλάβεις τι συνέβη.
Δεύτερη ερώτηση: Όταν ο κηδεμόνας αισθάνεται ένοχος, πώς μπορείς να τον βοηθήσεις να αναλάβει την ευθύνη χωρίς να τον συντρίψεις;
Χρειάζεται να ακούσεις την εμπειρία του, να διαχωρίσεις τα γεγονότα από τις ερμηνείες και να του προσφέρεις ένα εφαρμόσιμο σχέδιο. Η υποστήριξη δεν σημαίνει ότι αγνοείς τα λάθη ή τους κινδύνους. Σημαίνει ότι δημιουργείς τις προϋποθέσεις για να αντιμετωπιστούν.
Τρίτη ερώτηση: Πώς θα αξιολογήσεις αν υπάρχει πραγματική πρόοδος;
Όχι μόνο μετρώντας πόσο λιγότερο γαβγίζει ο σκύλος. Θα εξετάσεις τη συνολική συμπεριφορά του, την ικανότητά του να ανακάμπτει, τις συνθήκες στις οποίες μπορεί να λειτουργήσει με ασφάλεια και τη δυνατότητα του κηδεμόνα να διαχειρίζεται την καθημερινότητα.
Και, τέλος, τι σημαίνει επιτυχία σε μια τέτοια περίπτωση;
Είναι απαραίτητο να γίνει ο σκύλος κοινωνικός με όλους; Να παίζει με κάθε σκύλο; Να δέχεται χάδια από κάθε άνθρωπο;
Ή μήπως επιτυχία σημαίνει να μπορεί να ζει με μεγαλύτερη ασφάλεια και λιγότερη δυσφορία, ενώ ο κηδεμόνας του έχει αποκτήσει τα εργαλεία για να καταλαβαίνει τις ανάγκες του και να παίρνει υπεύθυνες αποφάσεις;
Για μένα, η τελευταία προσέγγιση είναι πολύ πιο ουσιαστική.
Δεν χρειάζεται να απαιτήσουμε από κάθε σκύλο να γίνει κάτι που δεν είναι. Χρειάζεται να τον βοηθήσουμε να διαχειρίζεται τον κόσμο με τον καλύτερο δυνατό τρόπο, χωρίς να θέτουμε σε κίνδυνο τον ίδιο ή τους άλλους.
Και χρειάζεται να θυμόμαστε ότι πίσω από κάθε συμπεριφορά που μας δυσκολεύει υπάρχει ένα σύνολο παραγόντων που αξίζει να εξεταστεί πριν καταλήξουμε σε συμπεράσματα.
Επίλογος:
Πριν χαρακτηρίσεις έναν σκύλο, προσπάθησε να τον καταλάβεις.
Η ιστορία του Όσλο και της Ελεωνόρας δεν είναι μια υπόσχεση ότι κάθε σκύλος με ιστορικό επιθετικότητας θα αλλάξει με τον ίδιο τρόπο.
Είναι μια υπενθύμιση ότι η συμπεριφορά χρειάζεται προσεκτική αξιολόγηση, ότι η ασφάλεια πρέπει να προηγείται και ότι η υποστήριξη του κηδεμόνα είναι αναπόσπαστο μέρος της δουλειάς μας.
Ο Όσλο δεν χρειαζόταν απλώς να σταματήσει να αντιδρά. Η Ελεωνόρα δεν χρειαζόταν απλώς να μάθει να τον συγκρατεί. Χρειάζονταν να κατανοήσουν καλύτερα ο ένας τον άλλον, να δημιουργήσουν ασφαλέστερες συνθήκες και να ανακαλύψουν νέους τρόπους να μοιράζονται την καθημερινότητά τους.
Αυτή είναι η ουσία της επανεκπαίδευσης όταν αντιμετωπίζουμε πραγματικά σύνθετες συμπεριφορές: δεν αναζητούμε μόνο μια τεχνική που θα σταματήσει ένα σύμπτωμα. Αναζητούμε τα στοιχεία που θα μας βοηθήσουν να καταλάβουμε την κατάσταση και να επιλέξουμε την κατάλληλη πορεία.
Πριν χαρακτηρίσεις έναν σκύλο, παρατήρησε.
Πριν καταδικάσεις έναν κηδεμόνα, άκουσε.
Πριν επιλέξεις μια παρέμβαση, σκέψου τι προσπαθείς να αλλάξεις και με ποιο κόστος.
Και, πάνω απ' όλα, θυμήσου ότι η πρόοδος δεν μετριέται μόνο από αυτό που παύει να συμβαίνει. Μετριέται και από τις δυνατότητες που αρχίζουν να δημιουργούνται.
Γιατί πίσω από κάθε δύσκολη συμπεριφορά υπάρχει μια περίπτωση που αξίζει να κατανοήσουμε — και πίσω από κάθε προσπάθεια αλλαγής, ένας άνθρωπος και ένας σκύλος που χρειάζονται καθοδήγηση, υπομονή και ασφάλεια.
_________________________
Η παρούσα μελέτη περίπτωσης αποτελεί αφηγηματική και εκπαιδευτική ανάλυση ενός καταγεγραμμένου περιστατικού. Δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία. Σε περίπτωση ιστορικού δαγκώματος ή σοβαρής αντιδραστικότητας, η διαχείριση κινδύνου και η ασφάλεια ανθρώπων και ζώων πρέπει να αποτελούν προτεραιότητα.
Έχετε ερωτήματα ή αντιμετωπίζετε μια αντίστοιχη δυσκολία με τον σκύλο σας;
Εάν υπάρχει κάποιο ζήτημα που σας προβληματίζει ή χρειάζεστε μια πιο εξατομικευμένη προσέγγιση, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου, ώστε να εξετάσουμε το περιστατικό ενδελεχώς, να αξιολογήσουμε τα δεδομένα και να διερευνήσουμε τα κατάλληλα επόμενα βήματα, με γνώμονα την ευημερία του σκύλου και την ασφάλεια όλων των εμπλεκομένων.
Αντώνης Στέφας - Raymond
Online Canine University – Dog Psychology Center
Camine Behavior Analyst - Dog Trainer
Specializing in Aggression & Fear-Related Behaviors
Επικοινωνήστε μαζί μου
Η παρούσα μελέτη περίπτωσης αποτελεί αφηγηματική και εκπαιδευτική ανάλυση ενός καταγεγραμμένου περιστατικού. Δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη αξιολόγηση από κατάλληλο επαγγελματία. Σε περίπτωση ιστορικού δαγκώματος ή σοβαρής αντιδραστικότητας, η διαχείριση κινδύνου και η ασφάλεια ανθρώπων και ζώων πρέπει να αποτελούν προτεραιότητα.
Έχετε ερωτήματα ή αντιμετωπίζετε μια αντίστοιχη δυσκολία με τον σκύλο σας;
Εάν υπάρχει κάποιο ζήτημα που σας προβληματίζει ή χρειάζεστε μια πιο εξατομικευμένη προσέγγιση, μπορείτε να επικοινωνήσετε μαζί μου, ώστε να εξετάσουμε το περιστατικό ενδελεχώς, να αξιολογήσουμε τα δεδομένα και να διερευνήσουμε τα κατάλληλα επόμενα βήματα, με γνώμονα την ευημερία του σκύλου και την ασφάλεια όλων των εμπλεκομένων.
Αντώνης Στέφας - Raymond
Online Canine University – Dog Psychology Center
Camine Behavior Analyst - Dog Trainer
Specializing in Aggression & Fear-Related Behaviors
Επικοινωνήστε μαζί μου
ONLINE K9 UNIVERSITY
Πριν βγάλεις συμπέρασμα, δες τα δεδομένα.
Πώς μπορούμε να οργανώσουμε τις πληροφορίες για έναν σκύλο και να αποκτήσουμε μια πιο ολοκληρωμένη πρώτη εικόνα; Γνώρισε στην πράξη το PERDIX-DogSense Telemetry.
Μια δωρεάν online παρουσίαση για κηδεμόνες, εκπαιδευτές και όσους ενδιαφέρονται για τη συμπεριφορά των σκύλων.
Κυριακή 25 Οκτωβρίου 2026 · 19:00
ΔΗΛΩΣΕ ΔΩΡΕΑΝ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ