Όταν ο φόβος κρατά το λουρί
«Γιατί;»
Είναι ίσως μία από τις πιο απλές αλλά και πιο δύσκολες ερωτήσεις που μπορούμε να κάνουμε.
Γιατί γάβγισε ο σκύλος;
Γιατί τράβηξε το λουρί;
Γιατί αντέδρασε;
Γιατί πάγωσε;
Γιατί αποφεύγει;
Και λίγο πιο μετά:
Γιατί εκνευρίστηκα;
Γιατί έσφιξα το λουρί;
Γιατί ένιωσα άγχος;
Γιατί απέφυγα να πάω στο πάρκο;
Γιατί δίστασα;
Και αν συνεχίσουμε να ρωτάμε «γιατί», ξανά και ξανά, πολλές φορές φτάνουμε σε ένα κοινό σημείο.
Στον φόβο.
Όχι πάντα. Αλλά πολύ συχνά.
Γιατί ο φόβος είναι ένας από τους πιο ισχυρούς μηχανισμούς που έχουμε. Είναι εκεί για να μας προστατεύσει. Να μας προειδοποιήσει. Να μας πει «πρόσεχε». Το πρόβλημα όμως αρχίζει όταν από σύμβουλος γίνεται οδηγός. Όταν παύει να μας ενημερώνει και αρχίζει να κρατά το τιμόνι της ζωής μας.
Ή το λουρί.
Ένας άνθρωπος θέλει να αλλάξει δουλειά αλλά μένει χρόνια σε κάτι που τον εξαντλεί.
«Δεν είναι η κατάλληλη στιγμή», λέει.
Αν όμως συνεχίσεις να ρωτάς:
«Γιατί;»
Ίσως τελικά εμφανιστεί η πραγματική φράση:
«Κι αν αποτύχω;»
«Κι αν κάνω λάθος;»
«Κι αν χάσω αυτά που έχω;»
Ένας γονιός δυσκολεύεται να αφήσει το παιδί του να δοκιμάσει πράγματα μόνο του.
Το ονομάζει προστασία.
Και μερικές φορές είναι.
Άλλες φορές όμως πίσω από την προστασία υπάρχει μια άλλη σκέψη:
«Κι αν πάθει κάτι;»
Ο φόβος σπάνια εμφανίζεται και λέει:
«Γεια σου, είμαι φόβος.»
Συνήθως φοράει μάσκες.
Μπορεί να μοιάζει με θυμό.
Μπορεί να μοιάζει με έλεγχο.
Μπορεί να μοιάζει με υπερπροστασία.
Μπορεί να μοιάζει με τελειομανία.
Μπορεί να μοιάζει με αποφυγή.
Μπορεί ακόμη να μοιάζει με απόλυτη βεβαιότητα.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τους σκύλους.
Ένας σκύλος που γαβγίζει δεν είναι απαραίτητα «κυρίαρχος». Ένας σκύλος που τραβάει δεν είναι απαραίτητα «ανυπάκουος». Ένας σκύλος που αντιδρά έντονα δεν είναι πάντα «δύσκολος».
Μερικές φορές απλώς φοβάται.
Και πολλές φορές, απέναντί του, υπάρχει ένας άνθρωπος που επίσης φοβάται.
Φοβάται μήπως ο σκύλος του εκτεθεί.
Μήπως τραυματιστεί.
Μήπως συμβεί κάτι μπροστά σε άλλους.
Μήπως αποτύχει ως κηδεμόνας.
Και τότε αρχίζει ένας αόρατος κύκλος.
Ο άνθρωπος σφίγγει το λουρί λίγο περισσότερο.
Ο σκύλος αισθάνεται την ένταση.
Αντιδρά.
Ο άνθρωπος φοβάται ακόμη περισσότερο.
Και οι δύο αρχίζουν να κινούνται όχι με βάση αυτό που συμβαίνει, αλλά με βάση αυτό που φοβούνται ότι μπορεί να συμβεί.
Υπάρχει όμως και ένας τρίτος άνθρωπος μέσα σε αυτή την ιστορία.
Ο εκπαιδευτής.
Γιατί και ο εκπαιδευτής παραμένει άνθρωπος.
Δεν αφήνει τον φόβο στην πόρτα όταν ξεκινά μια συνεδρία.
Μπορεί να φοβάται μήπως αποτύχει.
Μπορεί να φοβάται μήπως κριθεί.
Μπορεί να φοβάται μήπως κάνει λάθος.
Μπορεί να φοβάται να δοκιμάσει κάτι διαφορετικό.
Μπορεί ακόμη να φοβάται ότι αν αμφισβητήσει κάτι που πίστευε για χρόνια, θα χάσει ένα κομμάτι από την ίδια του την ταυτότητα.
Πόσες φορές ακούμε:
«Εγώ δεν κάνω ποτέ αυτό.»
«Αυτός είναι ο μόνος σωστός τρόπος.»
«Αυτή είναι η φιλοσοφία μου.»
Και φυσικά η φιλοσοφία είναι σημαντική.
Αλλά μερικές φορές χρειάζεται να αναρωτηθούμε:
Μιλάει η φιλοσοφία ή μιλάει ο φόβος;
Γιατί κάποιες φορές δεν φοβόμαστε μόνο το λάθος.
Φοβόμαστε να βγούμε έξω από αυτό που γνωρίζουμε. Έξω από αυτό που μπορούμε να ελέγξουμε. Έξω από αυτό που μας κάνει να νιώθουμε ασφαλείς.
Και τελικά αυτό είναι ίσως το πιο παράξενο πράγμα με τον φόβο.
Δεν έρχεται πάντα για να μας περιορίσει.
Έρχεται για να μας προστατεύσει.
Απλώς μερικές φορές προστατεύει υπερβολικά.
Σαν έναν υπερπροστατευτικό φίλο που μας ψιθυρίζει συνεχώς:
«Μην πας.»
«Μην δοκιμάσεις.»
«Μην ρισκάρεις.»
«Μείνε εκεί που ξέρεις.»
Και κάπου εκεί χάνεται η εξέλιξη.
Γιατί το αντίθετο του φόβου ίσως δεν είναι το θάρρος.
Θάρρος δεν σημαίνει να μην φοβάσαι.
Θάρρος σημαίνει να συνεχίζεις ενώ φοβάσαι.
Ίσως το αντίθετο του φόβου να είναι η εμπιστοσύνη.
Η εμπιστοσύνη ότι μπορείς να κάνεις ένα βήμα χωρίς να γνωρίζεις τα πάντα. Ότι μπορείς να παρατηρήσεις χωρίς να βιαστείς να κρίνεις. Ότι μπορείς να δοκιμάσεις χωρίς να απαιτείς την τελειότητα.
Ο φόβος θα έρθει.
Σε όλους.
Στον άνθρωπο.
Στον σκύλο.
Στον εκπαιδευτή.
Θα χτυπήσει την πόρτα.
Το θέμα δεν είναι να προσποιηθούμε ότι δεν υπάρχει.
Το θέμα είναι να μην του δώσουμε το λουρί.
Γιατί μερικές φορές η μεγαλύτερη αλλαγή ξεκινά από μία μικρή φράση:
«Φοβάμαι... αλλά θα δοκιμάσω.»
Είναι ίσως μία από τις πιο απλές αλλά και πιο δύσκολες ερωτήσεις που μπορούμε να κάνουμε.
Γιατί γάβγισε ο σκύλος;
Γιατί τράβηξε το λουρί;
Γιατί αντέδρασε;
Γιατί πάγωσε;
Γιατί αποφεύγει;
Και λίγο πιο μετά:
Γιατί εκνευρίστηκα;
Γιατί έσφιξα το λουρί;
Γιατί ένιωσα άγχος;
Γιατί απέφυγα να πάω στο πάρκο;
Γιατί δίστασα;
Και αν συνεχίσουμε να ρωτάμε «γιατί», ξανά και ξανά, πολλές φορές φτάνουμε σε ένα κοινό σημείο.
Στον φόβο.
Όχι πάντα. Αλλά πολύ συχνά.
Γιατί ο φόβος είναι ένας από τους πιο ισχυρούς μηχανισμούς που έχουμε. Είναι εκεί για να μας προστατεύσει. Να μας προειδοποιήσει. Να μας πει «πρόσεχε». Το πρόβλημα όμως αρχίζει όταν από σύμβουλος γίνεται οδηγός. Όταν παύει να μας ενημερώνει και αρχίζει να κρατά το τιμόνι της ζωής μας.
Ή το λουρί.
Ένας άνθρωπος θέλει να αλλάξει δουλειά αλλά μένει χρόνια σε κάτι που τον εξαντλεί.
«Δεν είναι η κατάλληλη στιγμή», λέει.
Αν όμως συνεχίσεις να ρωτάς:
«Γιατί;»
Ίσως τελικά εμφανιστεί η πραγματική φράση:
«Κι αν αποτύχω;»
«Κι αν κάνω λάθος;»
«Κι αν χάσω αυτά που έχω;»
Ένας γονιός δυσκολεύεται να αφήσει το παιδί του να δοκιμάσει πράγματα μόνο του.
Το ονομάζει προστασία.
Και μερικές φορές είναι.
Άλλες φορές όμως πίσω από την προστασία υπάρχει μια άλλη σκέψη:
«Κι αν πάθει κάτι;»
Ο φόβος σπάνια εμφανίζεται και λέει:
«Γεια σου, είμαι φόβος.»
Συνήθως φοράει μάσκες.
Μπορεί να μοιάζει με θυμό.
Μπορεί να μοιάζει με έλεγχο.
Μπορεί να μοιάζει με υπερπροστασία.
Μπορεί να μοιάζει με τελειομανία.
Μπορεί να μοιάζει με αποφυγή.
Μπορεί ακόμη να μοιάζει με απόλυτη βεβαιότητα.
Κάτι αντίστοιχο συμβαίνει και με τους σκύλους.
Ένας σκύλος που γαβγίζει δεν είναι απαραίτητα «κυρίαρχος». Ένας σκύλος που τραβάει δεν είναι απαραίτητα «ανυπάκουος». Ένας σκύλος που αντιδρά έντονα δεν είναι πάντα «δύσκολος».
Μερικές φορές απλώς φοβάται.
Και πολλές φορές, απέναντί του, υπάρχει ένας άνθρωπος που επίσης φοβάται.
Φοβάται μήπως ο σκύλος του εκτεθεί.
Μήπως τραυματιστεί.
Μήπως συμβεί κάτι μπροστά σε άλλους.
Μήπως αποτύχει ως κηδεμόνας.
Και τότε αρχίζει ένας αόρατος κύκλος.
Ο άνθρωπος σφίγγει το λουρί λίγο περισσότερο.
Ο σκύλος αισθάνεται την ένταση.
Αντιδρά.
Ο άνθρωπος φοβάται ακόμη περισσότερο.
Και οι δύο αρχίζουν να κινούνται όχι με βάση αυτό που συμβαίνει, αλλά με βάση αυτό που φοβούνται ότι μπορεί να συμβεί.
Υπάρχει όμως και ένας τρίτος άνθρωπος μέσα σε αυτή την ιστορία.
Ο εκπαιδευτής.
Γιατί και ο εκπαιδευτής παραμένει άνθρωπος.
Δεν αφήνει τον φόβο στην πόρτα όταν ξεκινά μια συνεδρία.
Μπορεί να φοβάται μήπως αποτύχει.
Μπορεί να φοβάται μήπως κριθεί.
Μπορεί να φοβάται μήπως κάνει λάθος.
Μπορεί να φοβάται να δοκιμάσει κάτι διαφορετικό.
Μπορεί ακόμη να φοβάται ότι αν αμφισβητήσει κάτι που πίστευε για χρόνια, θα χάσει ένα κομμάτι από την ίδια του την ταυτότητα.
Πόσες φορές ακούμε:
«Εγώ δεν κάνω ποτέ αυτό.»
«Αυτός είναι ο μόνος σωστός τρόπος.»
«Αυτή είναι η φιλοσοφία μου.»
Και φυσικά η φιλοσοφία είναι σημαντική.
Αλλά μερικές φορές χρειάζεται να αναρωτηθούμε:
Μιλάει η φιλοσοφία ή μιλάει ο φόβος;
Γιατί κάποιες φορές δεν φοβόμαστε μόνο το λάθος.
Φοβόμαστε να βγούμε έξω από αυτό που γνωρίζουμε. Έξω από αυτό που μπορούμε να ελέγξουμε. Έξω από αυτό που μας κάνει να νιώθουμε ασφαλείς.
Και τελικά αυτό είναι ίσως το πιο παράξενο πράγμα με τον φόβο.
Δεν έρχεται πάντα για να μας περιορίσει.
Έρχεται για να μας προστατεύσει.
Απλώς μερικές φορές προστατεύει υπερβολικά.
Σαν έναν υπερπροστατευτικό φίλο που μας ψιθυρίζει συνεχώς:
«Μην πας.»
«Μην δοκιμάσεις.»
«Μην ρισκάρεις.»
«Μείνε εκεί που ξέρεις.»
Και κάπου εκεί χάνεται η εξέλιξη.
Γιατί το αντίθετο του φόβου ίσως δεν είναι το θάρρος.
Θάρρος δεν σημαίνει να μην φοβάσαι.
Θάρρος σημαίνει να συνεχίζεις ενώ φοβάσαι.
Ίσως το αντίθετο του φόβου να είναι η εμπιστοσύνη.
Η εμπιστοσύνη ότι μπορείς να κάνεις ένα βήμα χωρίς να γνωρίζεις τα πάντα. Ότι μπορείς να παρατηρήσεις χωρίς να βιαστείς να κρίνεις. Ότι μπορείς να δοκιμάσεις χωρίς να απαιτείς την τελειότητα.
Ο φόβος θα έρθει.
Σε όλους.
Στον άνθρωπο.
Στον σκύλο.
Στον εκπαιδευτή.
Θα χτυπήσει την πόρτα.
Το θέμα δεν είναι να προσποιηθούμε ότι δεν υπάρχει.
Το θέμα είναι να μην του δώσουμε το λουρί.
Γιατί μερικές φορές η μεγαλύτερη αλλαγή ξεκινά από μία μικρή φράση:
«Φοβάμαι... αλλά θα δοκιμάσω.»
Αντώνης Στέφας - Raymond (My story)
Ψυχολόγος - Εκπαιδευτής Σκύλων
Διδάσκω στην Ελλάδα και τη Γαλλία, συνεργάζομαι με κλινικές στις δύο χώρες και συμμετέχω ως εξωτερικός, διαβαθμισμένος συνεργάτης σε συγκεκριμένα ερευνητικά προγράμματα του γαλλικού στρατού που αφορούν τη μελέτη των συναισθημάτων των σκύλων και τους τρόπους με τους οποίους η κατανόησή τους μπορεί να αξιοποιηθεί προς όφελος της υπηρεσίας.
Ο ρόλος μου δεν είναι να προσφέρω απόλυτες αλήθειες, αλλά να ενθαρρύνω την αναζήτηση της γνώσης.
Να υπενθυμίσω ότι η επιστήμη εξελίσσεται.
Και ότι το σημαντικότερο εργαλείο που διαθέτουμε – ως επαγγελματίες, ως κηδεμόνες και ως άνθρωποι – είναι η διάθεση να συνεχίζουμε να μαθαίνουμε.
Ψυχολόγος - Εκπαιδευτής Σκύλων
Διδάσκω στην Ελλάδα και τη Γαλλία, συνεργάζομαι με κλινικές στις δύο χώρες και συμμετέχω ως εξωτερικός, διαβαθμισμένος συνεργάτης σε συγκεκριμένα ερευνητικά προγράμματα του γαλλικού στρατού που αφορούν τη μελέτη των συναισθημάτων των σκύλων και τους τρόπους με τους οποίους η κατανόησή τους μπορεί να αξιοποιηθεί προς όφελος της υπηρεσίας.
Ο ρόλος μου δεν είναι να προσφέρω απόλυτες αλήθειες, αλλά να ενθαρρύνω την αναζήτηση της γνώσης.
Να υπενθυμίσω ότι η επιστήμη εξελίσσεται.
Και ότι το σημαντικότερο εργαλείο που διαθέτουμε – ως επαγγελματίες, ως κηδεμόνες και ως άνθρωποι – είναι η διάθεση να συνεχίζουμε να μαθαίνουμε.
Ψυχολογία Σκύλων
|
Εκπαίδευση Σκύλων +R
|
Ανώτερη Διαισθητική Επικοινωνία
|
Επαναφορά Επιθετικών Σκύλων
|
|
|
|
