Θετική Εκπαίδευση:
γνώση, εμπειρία και ευθύνη απέναντι στην πραγματικότητα
γνώση, εμπειρία και ευθύνη απέναντι στην πραγματικότητα
Αντώνης Στεφάς - Raymond
OnlineK9University.eu
Εκπαιδευτής Σκύλων – Ψυχολόγος Σκύλων
Συνεργάτης κλινικών στην Ελλάδα και το εξωτερικό για την αποκατάσταση προβλημάτων συμπεριφοράς σκύλων.
Ως ο παλαιότερος θετικός εκπαιδευτής σκύλων στην Ελλάδα, έχοντας αφιερώσει δεκαετίες στη μελέτη, την εφαρμογή και την εξέλιξη της θετικής εκπαίδευσης, αισθάνομαι την ευθύνη να τοποθετηθώ δημόσια απέναντι σε ορισμένες παρανοήσεις που, κατά τη γνώμη μου, υποβαθμίζουν τόσο την ποιότητα της εκπαίδευσης όσο και την αξιοπιστία της ίδιας της θετικής προσέγγισης.
Η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι ένα πολύ μεγάλο ποσοστό εκπαιδευτών δεν γνωρίζει σε βάθος τα στοιχειώδη της επιστήμης της μάθησης και της εφαρμοσμένης εκπαίδευσης. Αυτό μπορεί να συμβαίνει για πολλούς λόγους: επειδή τους μεταφέρθηκαν ελλιπείς ή λανθασμένες πληροφορίες ή επειδή, παρά τη διδασκαλία, δεν κατανόησαν πλήρως τις έννοιες και τις πρακτικές τους προεκτάσεις.
Η πραγματικότητα είναι ότι η εκπαίδευση σκύλων δεν είναι μια διαδικασία αποστήθισης τεχνικών ούτε η μηχανική εφαρμογή συγκεκριμένων πρωτοκόλλων. Απαιτεί βαθιά κατανόηση της συμπεριφοράς, κριτική σκέψη, εμπειρία και, κυρίως, την ικανότητα προσαρμογής στις ανάγκες του κάθε ζώου.
Ένα από τα συχνότερα λάθη που παρατηρώ είναι η γενίκευση συμπερασμάτων. Το γεγονός ότι μια συγκεκριμένη προσέγγιση λειτούργησε αποτελεσματικά σε έναν σκύλο δεν σημαίνει ότι θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα και στον επόμενο. Η συμπεριφορά επηρεάζεται από έναν τεράστιο αριθμό παραγόντων: τη γενετική προδιάθεση, τις πρώιμες εμπειρίες, το περιβάλλον διαβίωσης, το επίπεδο στρες, την κατάσταση της υγείας, τα κίνητρα του ζώου, τις δεξιότητες του κηδεμόνα και τη συνολική πολυπλοκότητα της κάθε περίπτωσης.
Γι' αυτό και χρειάζεται μεγάλη προσοχή όταν διατυπώνονται απόλυτες θέσεις και γενικεύσεις.
Είναι σαν να λέμε: «Οι ελέφαντες κάνουν αυτό, επειδή είδαμε έναν ελέφαντα να το κάνει.» Η παρατήρηση ενός μεμονωμένου περιστατικού δεν αρκεί για να εξαχθούν καθολικά συμπεράσματα. Η εμπειρία αποκτά αξία μόνο όταν επαναλαμβάνεται, αξιολογείται και επιβεβαιώνεται μέσα από πολλές και διαφορετικές συνθήκες.
Παράλληλα, θεωρώ σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η θετική εκπαίδευση δεν είναι ταυτόσημη με τις λιχουδιές, τα χάδια ή την αποφυγή κάθε μορφής οριοθέτησης.
Δεν αποτελεί μια ιδεολογία που υπερασπιζόμαστε ούτε ένα δόγμα που εφαρμόζουμε άκριτα.
Δεν είναι ο χώρος που απουσιάζει η διόρθωση και αποφεύγεται η τιμωρία (τι είπε τώρα !!).
Δεν είναι η άρνηση του «πακέτου» της εργαλειοθήκης επειδή περιέχει μαχαίρια και ξυράφια.
Όχι, όποιος το κάνει είναι εκτός τόπου και χρόνου και αξίζει αν θέλει να το κουβεντιάσουμε ως δάσκαλος προς μαθητή.
Η θετική εκπαίδευση είναι μια σκεπτομορφή. Ένας τρόπος αντίληψης που λειτουργεί ως καταλύτης για τη μετουσίωση της εκπαιδευτικής γνώσης σε πρακτική εφαρμογή, με τρόπο ωφέλιμο τόσο για το ζώο όσο και για τον άνθρωπο. Είναι η ικανότητα να παίρνεις όσα γνωρίζεις και να τα μετατρέπεις, μέσα από τη δημιουργικότητα, την και την κρίση σου, σε μια παρέμβαση προσαρμοσμένη στη συγκεκριμένη στιγμή και στις ιδιαίτερες ανάγκες της κάθε περίπτωσης κάνοντας τους συμμετέχοντες να «επιλέγουν» την συμμετοχή όχι από επιβολή αλλά από σωστή σκηνοθέτηση.
Η εκπαίδευση δεν είναι μια συλλογή συνταγών. Είναι η τέχνη της προσαρμογής. Και γι' αυτό ακριβώς, δεν πρέπει να αφαιρούμε από το γνωστικό μας οπλοστάσιο εκπαιδευτικά εργαλεία ή τεχνικές απλώς και μόνο επειδή δεν ταιριάζουν στις προσωπικές μας πεποιθήσεις ή μας δημιουργούν δυσφορία.
Τα εργαλεία της εκπαίδευσης υπήρχαν πάντοτε ως μέσα κατανόησης και διαχείρισης της συμπεριφοράς. Η αξία τους δεν καθορίζεται από ιδεολογικές τοποθετήσεις, αλλά από τη γνώση, την υπευθυνότητα και τη δεξιότητα με την οποία αξιοποιούνται. Δεν είναι η ύπαρξη ενός εργαλείου που καθορίζει το αποτέλεσμα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το χρησιμοποιεί ο επαγγελματίας.
Αυτό που χρειάζεται ο χώρος της εκπαίδευσης σκύλων δεν είναι περισσότερες βεβαιότητες και περισσότερα στρατόπεδα. Χρειάζεται περισσότερη γνώση, περισσότερη ταπεινότητα απέναντι στην πολυπλοκότητα της συμπεριφοράς και μεγαλύτερη διάθεση για συνεχή μάθηση.
Ο πλανήτης γη είναι ενιαίος όμως τα σύνορα φτιάχτηκαν από τους ανθρώπους.
Παρόμοια η εκπαίδευση είναι ΜΙΑ όμως το αιώνιο «διαίρει και βασίλευε» έχει βάλει το χέρι του για να δημιουργεί συγκρούσεις, του αρέσει, την βρίσκει και τρέφεται από αυτό.
Ο σκοπός μας δεν είναι να αποδείξουμε ότι η δική μας φιλοσοφία είναι η μοναδική σωστή. Ο σκοπός μας είναι να βοηθήσουμε τους σκύλους και τους ανθρώπους τους να ζήσουν καλύτερα μαζί.
Και αυτό απαιτεί κάτι πολύ περισσότερο από την προσκόλληση σε ετικέτες.
Απαιτεί επιστημονική γνώση, πρακτική εμπειρία, δημιουργικότητα και την ωριμότητα να αναγνωρίζουμε ότι κάθε σκύλος είναι διαφορετικός και κάθε περίπτωση μοναδική.
Στον χώρο της εκπαίδευσης σκύλων υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που έχουν συγκεντρώσει σημαντική θεωρητική γνώση, έχουν παρακολουθήσει σεμινάρια και έχουν αποκτήσει τίτλους και πιστοποιήσεις, χωρίς όμως να έχουν εκτεθεί επαρκώς στην πραγματική εφαρμογή αυτής της γνώσης. Η θεωρία είναι απαραίτητη, αλλά από μόνη της δεν αρκεί.
Αν ένας πιλότος διέθετε άριστες θεωρητικές γνώσεις και πλήθος πτυχίων, αλλά δεν είχε ουσιαστική πτητική εμπειρία, πόσο εύκολα θα του εμπιστευόμασταν τη ζωή μας;
Το ίδιο ισχύει και στην εκπαίδευση των ζώων. Πολλές από τις βεβαιότητες που διατυπώνονται βασίζονται σε γνώσεις που λειτουργούν άψογα σε ελεγχόμενες συνθήκες, in vitro, αλλά δεν έχουν δοκιμαστεί επαρκώς στην πολυπλοκότητα της πραγματικής ζωής, in vivo.
Η πράξη είναι αυτή που αποκαλύπτει τα όρια, τις προϋποθέσεις και την πραγματική αποτελεσματικότητα κάθε προσέγγισης. Χωρίς πρακτική εμπειρία σε διαφορετικά περιβάλλοντα και περιστατικά, υπάρχει ο κίνδυνος να υποστηρίζουμε με βεβαιότητα πράγματα που είτε δεν εφαρμόζονται στην πραγματικότητα είτε λειτουργούν μόνο κάτω από πολύ συγκεκριμένες συνθήκες.
Γιατί τελικά, δεν εκπαιδεύουμε θεωρίες.
Εκπαιδεύουμε ζωντανά όντα.
Και τα ζωντανά όντα δεν χωρούν σε απόλυτα δόγματα.
Στείλτε μου τις παρατηρήσεις σας ([email protected])
Αντώνης Στέφας - Raymond (My story)
Ψυχολόγος-Εκπαιδευτής Σκύλων
OnlineK9University.eu
Εκπαιδευτής Σκύλων – Ψυχολόγος Σκύλων
Συνεργάτης κλινικών στην Ελλάδα και το εξωτερικό για την αποκατάσταση προβλημάτων συμπεριφοράς σκύλων.
Ως ο παλαιότερος θετικός εκπαιδευτής σκύλων στην Ελλάδα, έχοντας αφιερώσει δεκαετίες στη μελέτη, την εφαρμογή και την εξέλιξη της θετικής εκπαίδευσης, αισθάνομαι την ευθύνη να τοποθετηθώ δημόσια απέναντι σε ορισμένες παρανοήσεις που, κατά τη γνώμη μου, υποβαθμίζουν τόσο την ποιότητα της εκπαίδευσης όσο και την αξιοπιστία της ίδιας της θετικής προσέγγισης.
Η προσωπική μου εκτίμηση είναι ότι ένα πολύ μεγάλο ποσοστό εκπαιδευτών δεν γνωρίζει σε βάθος τα στοιχειώδη της επιστήμης της μάθησης και της εφαρμοσμένης εκπαίδευσης. Αυτό μπορεί να συμβαίνει για πολλούς λόγους: επειδή τους μεταφέρθηκαν ελλιπείς ή λανθασμένες πληροφορίες ή επειδή, παρά τη διδασκαλία, δεν κατανόησαν πλήρως τις έννοιες και τις πρακτικές τους προεκτάσεις.
Η πραγματικότητα είναι ότι η εκπαίδευση σκύλων δεν είναι μια διαδικασία αποστήθισης τεχνικών ούτε η μηχανική εφαρμογή συγκεκριμένων πρωτοκόλλων. Απαιτεί βαθιά κατανόηση της συμπεριφοράς, κριτική σκέψη, εμπειρία και, κυρίως, την ικανότητα προσαρμογής στις ανάγκες του κάθε ζώου.
Ένα από τα συχνότερα λάθη που παρατηρώ είναι η γενίκευση συμπερασμάτων. Το γεγονός ότι μια συγκεκριμένη προσέγγιση λειτούργησε αποτελεσματικά σε έναν σκύλο δεν σημαίνει ότι θα έχει το ίδιο αποτέλεσμα και στον επόμενο. Η συμπεριφορά επηρεάζεται από έναν τεράστιο αριθμό παραγόντων: τη γενετική προδιάθεση, τις πρώιμες εμπειρίες, το περιβάλλον διαβίωσης, το επίπεδο στρες, την κατάσταση της υγείας, τα κίνητρα του ζώου, τις δεξιότητες του κηδεμόνα και τη συνολική πολυπλοκότητα της κάθε περίπτωσης.
Γι' αυτό και χρειάζεται μεγάλη προσοχή όταν διατυπώνονται απόλυτες θέσεις και γενικεύσεις.
Είναι σαν να λέμε: «Οι ελέφαντες κάνουν αυτό, επειδή είδαμε έναν ελέφαντα να το κάνει.» Η παρατήρηση ενός μεμονωμένου περιστατικού δεν αρκεί για να εξαχθούν καθολικά συμπεράσματα. Η εμπειρία αποκτά αξία μόνο όταν επαναλαμβάνεται, αξιολογείται και επιβεβαιώνεται μέσα από πολλές και διαφορετικές συνθήκες.
Παράλληλα, θεωρώ σημαντικό να διευκρινιστεί ότι η θετική εκπαίδευση δεν είναι ταυτόσημη με τις λιχουδιές, τα χάδια ή την αποφυγή κάθε μορφής οριοθέτησης.
Δεν αποτελεί μια ιδεολογία που υπερασπιζόμαστε ούτε ένα δόγμα που εφαρμόζουμε άκριτα.
Δεν είναι ο χώρος που απουσιάζει η διόρθωση και αποφεύγεται η τιμωρία (τι είπε τώρα !!).
Δεν είναι η άρνηση του «πακέτου» της εργαλειοθήκης επειδή περιέχει μαχαίρια και ξυράφια.
Όχι, όποιος το κάνει είναι εκτός τόπου και χρόνου και αξίζει αν θέλει να το κουβεντιάσουμε ως δάσκαλος προς μαθητή.
Η θετική εκπαίδευση είναι μια σκεπτομορφή. Ένας τρόπος αντίληψης που λειτουργεί ως καταλύτης για τη μετουσίωση της εκπαιδευτικής γνώσης σε πρακτική εφαρμογή, με τρόπο ωφέλιμο τόσο για το ζώο όσο και για τον άνθρωπο. Είναι η ικανότητα να παίρνεις όσα γνωρίζεις και να τα μετατρέπεις, μέσα από τη δημιουργικότητα, την και την κρίση σου, σε μια παρέμβαση προσαρμοσμένη στη συγκεκριμένη στιγμή και στις ιδιαίτερες ανάγκες της κάθε περίπτωσης κάνοντας τους συμμετέχοντες να «επιλέγουν» την συμμετοχή όχι από επιβολή αλλά από σωστή σκηνοθέτηση.
Η εκπαίδευση δεν είναι μια συλλογή συνταγών. Είναι η τέχνη της προσαρμογής. Και γι' αυτό ακριβώς, δεν πρέπει να αφαιρούμε από το γνωστικό μας οπλοστάσιο εκπαιδευτικά εργαλεία ή τεχνικές απλώς και μόνο επειδή δεν ταιριάζουν στις προσωπικές μας πεποιθήσεις ή μας δημιουργούν δυσφορία.
Τα εργαλεία της εκπαίδευσης υπήρχαν πάντοτε ως μέσα κατανόησης και διαχείρισης της συμπεριφοράς. Η αξία τους δεν καθορίζεται από ιδεολογικές τοποθετήσεις, αλλά από τη γνώση, την υπευθυνότητα και τη δεξιότητα με την οποία αξιοποιούνται. Δεν είναι η ύπαρξη ενός εργαλείου που καθορίζει το αποτέλεσμα, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το χρησιμοποιεί ο επαγγελματίας.
Αυτό που χρειάζεται ο χώρος της εκπαίδευσης σκύλων δεν είναι περισσότερες βεβαιότητες και περισσότερα στρατόπεδα. Χρειάζεται περισσότερη γνώση, περισσότερη ταπεινότητα απέναντι στην πολυπλοκότητα της συμπεριφοράς και μεγαλύτερη διάθεση για συνεχή μάθηση.
Ο πλανήτης γη είναι ενιαίος όμως τα σύνορα φτιάχτηκαν από τους ανθρώπους.
Παρόμοια η εκπαίδευση είναι ΜΙΑ όμως το αιώνιο «διαίρει και βασίλευε» έχει βάλει το χέρι του για να δημιουργεί συγκρούσεις, του αρέσει, την βρίσκει και τρέφεται από αυτό.
Ο σκοπός μας δεν είναι να αποδείξουμε ότι η δική μας φιλοσοφία είναι η μοναδική σωστή. Ο σκοπός μας είναι να βοηθήσουμε τους σκύλους και τους ανθρώπους τους να ζήσουν καλύτερα μαζί.
Και αυτό απαιτεί κάτι πολύ περισσότερο από την προσκόλληση σε ετικέτες.
Απαιτεί επιστημονική γνώση, πρακτική εμπειρία, δημιουργικότητα και την ωριμότητα να αναγνωρίζουμε ότι κάθε σκύλος είναι διαφορετικός και κάθε περίπτωση μοναδική.
Στον χώρο της εκπαίδευσης σκύλων υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που έχουν συγκεντρώσει σημαντική θεωρητική γνώση, έχουν παρακολουθήσει σεμινάρια και έχουν αποκτήσει τίτλους και πιστοποιήσεις, χωρίς όμως να έχουν εκτεθεί επαρκώς στην πραγματική εφαρμογή αυτής της γνώσης. Η θεωρία είναι απαραίτητη, αλλά από μόνη της δεν αρκεί.
Αν ένας πιλότος διέθετε άριστες θεωρητικές γνώσεις και πλήθος πτυχίων, αλλά δεν είχε ουσιαστική πτητική εμπειρία, πόσο εύκολα θα του εμπιστευόμασταν τη ζωή μας;
Το ίδιο ισχύει και στην εκπαίδευση των ζώων. Πολλές από τις βεβαιότητες που διατυπώνονται βασίζονται σε γνώσεις που λειτουργούν άψογα σε ελεγχόμενες συνθήκες, in vitro, αλλά δεν έχουν δοκιμαστεί επαρκώς στην πολυπλοκότητα της πραγματικής ζωής, in vivo.
Η πράξη είναι αυτή που αποκαλύπτει τα όρια, τις προϋποθέσεις και την πραγματική αποτελεσματικότητα κάθε προσέγγισης. Χωρίς πρακτική εμπειρία σε διαφορετικά περιβάλλοντα και περιστατικά, υπάρχει ο κίνδυνος να υποστηρίζουμε με βεβαιότητα πράγματα που είτε δεν εφαρμόζονται στην πραγματικότητα είτε λειτουργούν μόνο κάτω από πολύ συγκεκριμένες συνθήκες.
Γιατί τελικά, δεν εκπαιδεύουμε θεωρίες.
Εκπαιδεύουμε ζωντανά όντα.
Και τα ζωντανά όντα δεν χωρούν σε απόλυτα δόγματα.
Στείλτε μου τις παρατηρήσεις σας ([email protected])
Αντώνης Στέφας - Raymond (My story)
Ψυχολόγος-Εκπαιδευτής Σκύλων
Ψυχολογία Σκύλων
|
Εκπαίδευση Σκύλων +R
|
Ανώτερη Διαισθητική Επικοινωνία
|
Επαναφορά Επιθετικών Σκύλων
|
|
|
|
