Η θέση του κτηνιάτρου στην αλυσίδα απόφασης
Ασχολούμαι καθημερινά με την εκπαίδευση και την επικοινωνία ανθρώπου–σκύλου στην πράξη, στο πεδίο. Γράφω αυτό το κείμενο για να θέσω ένα θέμα ευθύνης και πληροφόρησης που θεωρώ ότι επηρεάζει άμεσα την ευζωία των σκύλων.
Και συγκεκριμένα, τον ρόλο της κτηνιατρικής ενημέρωσης όταν τίθεται ζήτημα χρήσης εργαλείων όπως ο πνίχτης και το ηλεκτρικό κολάρο.
Η θέση του κτηνιάτρου στην αλυσίδα απόφασης
Ο κτηνίατρος είναι, πολύ συχνά, το πρώτο σημείο επαφής του κηδεμόνα με οποιοδήποτε ζήτημα αφορά τον σκύλο του. Είτε πρόκειται για υγεία, είτε για συμπεριφορά, είτε για εκπαίδευση, η γνώμη του κτηνιάτρου έχει ιδιαίτερο βάρος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κτηνίατρος είναι εκπαιδευτής σκύλων. Ούτε σημαίνει ότι πρέπει να αξιολογεί μεθόδους εκπαίδευσης ή να παίρνει θέση σε τεχνικά ζητήματα συμπεριφοράς.
Δεν είναι αυτός ο ρόλος του.
Όμως υπάρχει ένα βαθύτερο επίπεδο ευθύνης
Ο κτηνίατρος έχει έναν ασθενή: το ζώο.
Και όταν συζητάμε για εργαλεία όπως ο πνίχτης ή το ηλεκτρικό κολάρο, δεν μιλάμε μόνο για «εκπαιδευτικές μεθόδους». Μιλάμε για εργαλεία που επηρεάζουν άμεσα το σώμα του ζώου, ασκώντας πίεση, δυσφορία ή ερεθισμό σε ευαίσθητες ανατομικές δομές.
Σε αυτό το επίπεδο, το ερώτημα δεν είναι αν «λειτουργούν εκπαιδευτικά».
Το ερώτημα είναι: τι συμβαίνει στο ζώο-ασθενή.
Τι μπορεί και τι οφείλει να αξιολογήσει ο κτηνίατρος
Δεν ζητώ από τον κτηνίατρο να γνωρίζει σε βάθος την εκπαιδευτική θεωρία ή την ψυχολογία του σκύλου.
Αυτό δεν είναι το αντικείμενό του.
Αυτό που όμως θεωρώ απολύτως αναγκαίο είναι να μπορεί να ενημερώνει τον κηδεμόνα, μέσα στο πλαίσιο της ιατρικής του ευθύνης, για:
Πνίχτης και ηλεκτρικό κολάρο: το σωματικό επίπεδο
Ο πνίχτης, ανάλογα με τη χρήση, μπορεί να ασκήσει πίεση σε ευαίσθητες δομές όπως η τραχεία, ο λάρυγγας και η αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Σε επαναλαμβανόμενη ή έντονη χρήση, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε επιβαρύνσεις ή τραυματισμούς.
Το ηλεκτρικό κολάρο δρα μέσω ηλεκτρικών ερεθισμάτων στην περιοχή του λαιμού, με πιθανές δερματικές επιβαρύνσεις ή άλλες σωματικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα όταν η χρήση δεν είναι απολύτως ελεγχόμενη.
Αυτό είναι το ένα επίπεδο.
Αλλά υπάρχει και ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο επίπεδο: η συμπεριφορά
Εδώ θεωρώ ότι συχνά λείπει η πλήρης εικόνα στην ενημέρωση.
Γιατί ο κηδεμόνας δεν ρωτά μόνο «αν θα πάθει τραυματισμό ο σκύλος μου». Ρωτά και:
Ο κτηνίατρος, ακόμη κι αν δεν είναι εκπαιδευτής, όταν δέχεται ερώτηση για χρήση τέτοιων εργαλείων, οφείλει τουλάχιστον να κρούει τον κώδωνα για πιθανές αρνητικές επιπτώσεις και στη συμπεριφορά του ζώου, στο μέτρο της γνώσης του.
Γιατί στην πράξη, τέτοιες μέθοδοι δεν επηρεάζουν μόνο το σώμα. Επηρεάζουν και τον τρόπο που ο σκύλος αντιλαμβάνεται τον κόσμο, τους ανθρώπους και τις σχέσεις του.
Και αυτό μπορεί να εκδηλωθεί ως αλλαγές στη συμπεριφορά προς άλλα ζώα, προς ανθρώπους, αλλά και προς τον ίδιο τον κηδεμόνα.
Ο ρόλος του κτηνιάτρου δεν είναι η εκπαίδευση — είναι η πλήρης ενημέρωση. Δεν ζητώ από τον κτηνίατρο να αποφασίσει αν ένα εργαλείο είναι «καλό» ή «κακό» εκπαιδευτικά.
Αυτό είναι άλλος κύκλος συζήτησης.
Αυτό που ζητώ είναι, όταν μιλάμε για έναν ασθενή, η ενημέρωση να μην περιορίζεται μόνο στο αν υπάρχει φυσική επιβάρυνση, αλλά να περιλαμβάνει και το γεγονός ότι υπάρχουν πιθανές επιπτώσεις στη συμπεριφορά και στην ψυχολογική κατάσταση του ζώου.
Ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα
Ένα εργαλείο μπορεί να δίνει αποτέλεσμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η χρήση του είναι ουδέτερη για το ζώο.
Η αποτελεσματικότητα δεν ακυρώνει τις επιπτώσεις.
Ένα απλό παράδειγμα από την πράξη
Ας φανταστούμε έναν κηδεμόνα που λέει στον κτηνίατρο:
«Ο σκύλος μου τραβάει πολύ στη βόλτα. Μου είπαν να βάλω πνίχτη. Τι λέτε;»
Αν η απάντηση περιοριστεί στο αν «χρησιμοποιείται» ή αν «φέρει αποτέλεσμα», τότε λείπει η ουσία.
Γιατί λείπει η ενημέρωση για το τι σημαίνει αυτό:
Ότι όταν ένας σκύλος εκτίθεται σε ένα εργαλείο που επηρεάζει το σώμα και τη συμπεριφορά του, ο άνθρωπος που έχει ιατρική ευθύνη για αυτόν οφείλει να ενημερώνει καθαρά, στο μέτρο της γνώσης του, για όλες τις πιθανές επιπτώσεις.
Και από εκεί και πέρα, η απόφαση ανήκει στον κηδεμόνα.
Αλλά πρέπει να είναι πραγματικά ενημερωμένη απόφαση.
Και συγκεκριμένα, τον ρόλο της κτηνιατρικής ενημέρωσης όταν τίθεται ζήτημα χρήσης εργαλείων όπως ο πνίχτης και το ηλεκτρικό κολάρο.
Η θέση του κτηνιάτρου στην αλυσίδα απόφασης
Ο κτηνίατρος είναι, πολύ συχνά, το πρώτο σημείο επαφής του κηδεμόνα με οποιοδήποτε ζήτημα αφορά τον σκύλο του. Είτε πρόκειται για υγεία, είτε για συμπεριφορά, είτε για εκπαίδευση, η γνώμη του κτηνιάτρου έχει ιδιαίτερο βάρος.
Αυτό δεν σημαίνει ότι ο κτηνίατρος είναι εκπαιδευτής σκύλων. Ούτε σημαίνει ότι πρέπει να αξιολογεί μεθόδους εκπαίδευσης ή να παίρνει θέση σε τεχνικά ζητήματα συμπεριφοράς.
Δεν είναι αυτός ο ρόλος του.
Όμως υπάρχει ένα βαθύτερο επίπεδο ευθύνης
Ο κτηνίατρος έχει έναν ασθενή: το ζώο.
Και όταν συζητάμε για εργαλεία όπως ο πνίχτης ή το ηλεκτρικό κολάρο, δεν μιλάμε μόνο για «εκπαιδευτικές μεθόδους». Μιλάμε για εργαλεία που επηρεάζουν άμεσα το σώμα του ζώου, ασκώντας πίεση, δυσφορία ή ερεθισμό σε ευαίσθητες ανατομικές δομές.
Σε αυτό το επίπεδο, το ερώτημα δεν είναι αν «λειτουργούν εκπαιδευτικά».
Το ερώτημα είναι: τι συμβαίνει στο ζώο-ασθενή.
Τι μπορεί και τι οφείλει να αξιολογήσει ο κτηνίατρος
Δεν ζητώ από τον κτηνίατρο να γνωρίζει σε βάθος την εκπαιδευτική θεωρία ή την ψυχολογία του σκύλου.
Αυτό δεν είναι το αντικείμενό του.
Αυτό που όμως θεωρώ απολύτως αναγκαίο είναι να μπορεί να ενημερώνει τον κηδεμόνα, μέσα στο πλαίσιο της ιατρικής του ευθύνης, για:
- πιθανή σωματική επιβάρυνση
- επιπτώσεις σε ανατομικές δομές
- κίνδυνο τραυματισμού ή δυσφορίας
Πνίχτης και ηλεκτρικό κολάρο: το σωματικό επίπεδο
Ο πνίχτης, ανάλογα με τη χρήση, μπορεί να ασκήσει πίεση σε ευαίσθητες δομές όπως η τραχεία, ο λάρυγγας και η αυχενική μοίρα της σπονδυλικής στήλης. Σε επαναλαμβανόμενη ή έντονη χρήση, αυτό μπορεί να οδηγήσει σε επιβαρύνσεις ή τραυματισμούς.
Το ηλεκτρικό κολάρο δρα μέσω ηλεκτρικών ερεθισμάτων στην περιοχή του λαιμού, με πιθανές δερματικές επιβαρύνσεις ή άλλες σωματικές αντιδράσεις, ιδιαίτερα όταν η χρήση δεν είναι απολύτως ελεγχόμενη.
Αυτό είναι το ένα επίπεδο.
Αλλά υπάρχει και ένα δεύτερο, εξίσου κρίσιμο επίπεδο: η συμπεριφορά
Εδώ θεωρώ ότι συχνά λείπει η πλήρης εικόνα στην ενημέρωση.
Γιατί ο κηδεμόνας δεν ρωτά μόνο «αν θα πάθει τραυματισμό ο σκύλος μου». Ρωτά και:
- τι θα γίνει με τη συμπεριφορά του
- πώς θα επηρεαστεί η σχέση του με άλλα σκυλιά
- αν θα αλλάξει η αντίδρασή του προς ανθρώπους
- αν θα επηρεαστεί η εμπιστοσύνη προς τον ίδιο τον κηδεμόνα
Ο κτηνίατρος, ακόμη κι αν δεν είναι εκπαιδευτής, όταν δέχεται ερώτηση για χρήση τέτοιων εργαλείων, οφείλει τουλάχιστον να κρούει τον κώδωνα για πιθανές αρνητικές επιπτώσεις και στη συμπεριφορά του ζώου, στο μέτρο της γνώσης του.
Γιατί στην πράξη, τέτοιες μέθοδοι δεν επηρεάζουν μόνο το σώμα. Επηρεάζουν και τον τρόπο που ο σκύλος αντιλαμβάνεται τον κόσμο, τους ανθρώπους και τις σχέσεις του.
Και αυτό μπορεί να εκδηλωθεί ως αλλαγές στη συμπεριφορά προς άλλα ζώα, προς ανθρώπους, αλλά και προς τον ίδιο τον κηδεμόνα.
Ο ρόλος του κτηνιάτρου δεν είναι η εκπαίδευση — είναι η πλήρης ενημέρωση. Δεν ζητώ από τον κτηνίατρο να αποφασίσει αν ένα εργαλείο είναι «καλό» ή «κακό» εκπαιδευτικά.
Αυτό είναι άλλος κύκλος συζήτησης.
Αυτό που ζητώ είναι, όταν μιλάμε για έναν ασθενή, η ενημέρωση να μην περιορίζεται μόνο στο αν υπάρχει φυσική επιβάρυνση, αλλά να περιλαμβάνει και το γεγονός ότι υπάρχουν πιθανές επιπτώσεις στη συμπεριφορά και στην ψυχολογική κατάσταση του ζώου.
Ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα
Ένα εργαλείο μπορεί να δίνει αποτέλεσμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η χρήση του είναι ουδέτερη για το ζώο.
Η αποτελεσματικότητα δεν ακυρώνει τις επιπτώσεις.
Ένα απλό παράδειγμα από την πράξη
Ας φανταστούμε έναν κηδεμόνα που λέει στον κτηνίατρο:
«Ο σκύλος μου τραβάει πολύ στη βόλτα. Μου είπαν να βάλω πνίχτη. Τι λέτε;»
Αν η απάντηση περιοριστεί στο αν «χρησιμοποιείται» ή αν «φέρει αποτέλεσμα», τότε λείπει η ουσία.
Γιατί λείπει η ενημέρωση για το τι σημαίνει αυτό:
- στο σώμα του σκύλου
- αλλά και στη συμπεριφορά του απέναντι στον άνθρωπο και το περιβάλλον του
Ότι όταν ένας σκύλος εκτίθεται σε ένα εργαλείο που επηρεάζει το σώμα και τη συμπεριφορά του, ο άνθρωπος που έχει ιατρική ευθύνη για αυτόν οφείλει να ενημερώνει καθαρά, στο μέτρο της γνώσης του, για όλες τις πιθανές επιπτώσεις.
Και από εκεί και πέρα, η απόφαση ανήκει στον κηδεμόνα.
Αλλά πρέπει να είναι πραγματικά ενημερωμένη απόφαση.
Εν κατακλείδι
Θα ήθελα, κλείνοντας, να εκφράσω κάτι που θεωρώ σημαντικό.
Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να υπάρξει μια ξεκάθαρη και επίσημη τοποθέτηση από τον κτηνιατρικό κόσμο και τους αντίστοιχους επιστημονικούς συλλόγους, σχετικά με τη χρήση εργαλείων όπως ο πνίχτης και το ηλεκτρικό κολάρο, σε σχέση με την ευζωία του σκύλου.
Όχι ως θέμα εκπαίδευσης ή τεχνικής αποτελεσματικότητας, αλλά ως θέμα υγείας και ευζωίας του ζώου-ασθενούς.
Γιατί για εμάς που δεν είμαστε κτηνίατροι, η ανάγκη είναι πολύ απλή: να γνωρίζουμε τι θεωρείται αποδεκτό και ασφαλές για το ζώο, με βάση την επιστημονική γνώση που έχει ο κτηνιατρικός κλάδος.
Αν αυτά τα εργαλεία εντάσσονται μέσα στο πλαίσιο της ευζωίας, τότε αυτό είναι κάτι που θα ήθελα να γνωρίζω καθαρά, ώστε να προσαρμόσω και τη δική μου πρακτική.
Αν όμως δεν εντάσσονται, τότε το ίδιο καθαρά θα πρέπει να είναι γνωστό, ώστε η ενημέρωση προς τους κηδεμόνες να είναι πλήρης και υπεύθυνη.
Γιατί τελικά, όλοι —και οι επαγγελματίες και οι κηδεμόνες— μοιραζόμαστε την ίδια ευθύνη: την ευζωία του ζώου.
Αντώνης Στέφας - Raymond (My story)
Ψυχολόγος - Εκπαιδευτής Σκύλων
Διδάσκω στην Ελλάδα και τη Γαλλία, συνεργάζομαι με κλινικές στις δύο χώρες και συμμετέχω ως εξωτερικός, διαβαθμισμένος συνεργάτης σε συγκεκριμένα ερευνητικά προγράμματα του γαλλικού στρατού που αφορούν τη μελέτη των συναισθημάτων των σκύλων και τους τρόπους με τους οποίους η κατανόησή τους μπορεί να αξιοποιηθεί προς όφελος της υπηρεσίας.
Ο ρόλος μου δεν είναι να προσφέρω απόλυτες αλήθειες, αλλά να ενθαρρύνω την αναζήτηση της γνώσης.
Να υπενθυμίσω ότι η επιστήμη εξελίσσεται.
Και ότι το σημαντικότερο εργαλείο που διαθέτουμε – ως επαγγελματίες, ως κηδεμόνες και ως άνθρωποι – είναι η διάθεση να συνεχίζουμε να μαθαίνουμε.
Θα ήθελα, κλείνοντας, να εκφράσω κάτι που θεωρώ σημαντικό.
Θα ήταν ιδιαίτερα χρήσιμο να υπάρξει μια ξεκάθαρη και επίσημη τοποθέτηση από τον κτηνιατρικό κόσμο και τους αντίστοιχους επιστημονικούς συλλόγους, σχετικά με τη χρήση εργαλείων όπως ο πνίχτης και το ηλεκτρικό κολάρο, σε σχέση με την ευζωία του σκύλου.
Όχι ως θέμα εκπαίδευσης ή τεχνικής αποτελεσματικότητας, αλλά ως θέμα υγείας και ευζωίας του ζώου-ασθενούς.
Γιατί για εμάς που δεν είμαστε κτηνίατροι, η ανάγκη είναι πολύ απλή: να γνωρίζουμε τι θεωρείται αποδεκτό και ασφαλές για το ζώο, με βάση την επιστημονική γνώση που έχει ο κτηνιατρικός κλάδος.
Αν αυτά τα εργαλεία εντάσσονται μέσα στο πλαίσιο της ευζωίας, τότε αυτό είναι κάτι που θα ήθελα να γνωρίζω καθαρά, ώστε να προσαρμόσω και τη δική μου πρακτική.
Αν όμως δεν εντάσσονται, τότε το ίδιο καθαρά θα πρέπει να είναι γνωστό, ώστε η ενημέρωση προς τους κηδεμόνες να είναι πλήρης και υπεύθυνη.
Γιατί τελικά, όλοι —και οι επαγγελματίες και οι κηδεμόνες— μοιραζόμαστε την ίδια ευθύνη: την ευζωία του ζώου.
Αντώνης Στέφας - Raymond (My story)
Ψυχολόγος - Εκπαιδευτής Σκύλων
Διδάσκω στην Ελλάδα και τη Γαλλία, συνεργάζομαι με κλινικές στις δύο χώρες και συμμετέχω ως εξωτερικός, διαβαθμισμένος συνεργάτης σε συγκεκριμένα ερευνητικά προγράμματα του γαλλικού στρατού που αφορούν τη μελέτη των συναισθημάτων των σκύλων και τους τρόπους με τους οποίους η κατανόησή τους μπορεί να αξιοποιηθεί προς όφελος της υπηρεσίας.
Ο ρόλος μου δεν είναι να προσφέρω απόλυτες αλήθειες, αλλά να ενθαρρύνω την αναζήτηση της γνώσης.
Να υπενθυμίσω ότι η επιστήμη εξελίσσεται.
Και ότι το σημαντικότερο εργαλείο που διαθέτουμε – ως επαγγελματίες, ως κηδεμόνες και ως άνθρωποι – είναι η διάθεση να συνεχίζουμε να μαθαίνουμε.
Ψυχολογία Σκύλων
|
Εκπαίδευση Σκύλων +R
|
Ανώτερη Διαισθητική Επικοινωνία
|
Επαναφορά Επιθετικών Σκύλων
|
|
|
|
