Όταν δουλεύεις σε άλλο learning domain
Γιατί η πληροφορία που δίνει επιλογές δεν ανήκει στο ίδιο σύστημα μάθησης με την απειλή που ζητά συμμόρφωση
Antoine Raymond – Stefas
OnlineK9University.eu | DOG PSYCHOLOGY CENTER
Γιατί η πληροφορία που δίνει επιλογές δεν ανήκει στο ίδιο σύστημα μάθησης με την απειλή που ζητά συμμόρφωση
Antoine Raymond – Stefas
OnlineK9University.eu | DOG PSYCHOLOGY CENTER
Στην εκπαίδευση σκύλων συχνά χρησιμοποιούμε τους ίδιους όρους για φαινόμενα που εξωτερικά μοιάζουν, αλλά λειτουργικά ανήκουν σε εντελώς διαφορετικά συστήματα μάθησης. Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι η σύγκριση ανάμεσα στο «ΜΗ» (ή «Αα») όπως χρησιμοποιείται σε ένα πλαίσιο επιβραβευτικής εκπαίδευσης και στο προειδοποιητικό σήμα (π.χ. beep) που προηγείται μιας αποστροφικής συνέπειας, όπως σε ένα ηλεκτρικό κολάρο.
Η σύγχυση εδώ δεν είναι απλώς θεωρητική. Αγγίζει τον πυρήνα του πώς μαθαίνει ο σκύλος, ποιο σύστημα ενεργοποιείται στον εγκέφαλό του και τι είδους δεξιότητες καλλιεργούμε: αντίδραση ή σκέψη, συμμόρφωση ή επιλογή, αποφυγή ή ενεργή μάθηση.
Το παρόν κείμενο απευθύνεται σε μαθητές και εκπαιδευτές σκύλων που θέλουν να κατανοήσουν σε βάθος αυτή τη διαφορά και να μπορούν να την εξηγήσουν με επιστημονική και παιδαγωγική εντιμότητα.
Τι είναι ένα warning signal και γιατί δεν είναι όλα ίδια
Τόσο το «ΜΗ» όσο και το beep μπορούν να περιγραφούν επιφανειακά ως warning signals: σήματα που εμφανίζονται πριν από μια συνέπεια και δίνουν στον σκύλο ένα χρονικό παράθυρο για να αλλάξει συμπεριφορά.
Όμως εδώ τελειώνει η ομοιότητα.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν προειδοποιούν, αλλά τι προαναγγέλλουν.
Avoidance και escape: ίδια λέξη, διαφορετικός κόσμος
Στη συμπεριφορική ανάλυση:
σήμα → απειλή → αντίδραση → ανακούφιση
Ο σκύλος μαθαίνει να αντιδρά για να σταματήσει ή να προλάβει τον πόνο. Η συμπεριφορά του είναι προϊόν αρνητικής ενίσχυσης (η συμπεριφορά ενισχύεται με την αφαίρεση του δυσάρεστου ερεθίσματος το οποίο προηγουμένως έχει εισαχθεί με +P) και βασίζεται σε μηχανισμούς επιβίωσης.
Αντίθετα, στο πλαίσιο του «ΜΗ» όπως το περιγράφουμε εδώ, η αλληλουχία είναι
σήμα → παύση → αξιολόγηση → επιλογή → ενίσχυση
Εξωτερικά μπορεί να φαίνεται και πάλι avoidance, αλλά το κίνητρο και ο μηχανισμός είναι διαφορετικά.
Ο σκύλος δεν αποφεύγει τον άνθρωπο ή την απειλή. Αποφεύγει μια μη αποδοτική επιλογή.
Αντίδραση ή σκέψη; >>> Τα δύο συστήματα μάθησης
Η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στα δύο μοντέλα βρίσκεται στο ποιο νευρογνωστικό σύστημα ενεργοποιείται.
Αποστροφικό σύστημα (beep)
Επιβραβευτικό σύστημα με πληροφοριακό “ΜΗ”
Το «ΜΗ» ως conditioned punisher (και γιατί αυτό δεν είναι κακό)
Για να έχει λειτουργική δύναμη, το «ΜΗ» δεν μπορεί να είναι ουδέτερο. Έχει συνδεθεί με:
Η διαφορά όμως είναι καθοριστική:
Χωρίς εναλλακτική και χωρίς ενίσχυση, το «ΜΗ» χάνει τον εκπαιδευτικό του χαρακτήρα και μετατρέπεται σε καταστολή.
Με εναλλακτική και ενίσχυση, γίνεται πληροφοριακός κόμβος μάθησης.
Agency: το σημείο που αλλάζουν όλα (Ερμηνεία agency: ενεργός ρόλος του σκύλου στη μάθηση )
Στο αποστροφικό μοντέλο, ο σκύλος μαθαίνει:
«Κάνε αυτό για να σταματήσει κάτι κακό»
Στο μοντέλο επιλογής, ο σκύλος μαθαίνει:
«Διάλεξε αυτό γιατί σε οδηγεί σε κάτι καλύτερο»
Αυτό που καλλιεργείται δεν είναι απλώς μια συμπεριφορά, αλλά:
Συμπέρασμα
Το «ΜΗ» και το beep μπορεί να μοιάζουν ως σήματα. Δεν ανήκουν όμως στο ίδιο learning domain.
Όταν δουλεύεις σε άλλο learning domain, δεν εκπαιδεύεις τον σκύλο να αποφεύγει. Τον εκπαιδεύεις να επιλέγει.
Και αυτή η διαφορά αλλάζει τα πάντα: τη συμπεριφορά, τη σχέση και το είδος σκύλου που τελικά διαμορφώνεις.
Δεν μπορούμε να ζητάμε από όλους να δουλεύουν στο ίδιο learning domain,
αλλά μπορούμε να είμαστε ειλικρινείς για το ποιο domain δουλεύει ο καθένας.
Και κυρίως:
Στην εκπαίδευση σκύλων είμαστε ίσοι σε αξία,
αλλά όχι ίδιοι σε αντίληψη, ευθύνη και δυνατότητα επιλογών.
Και αυτό καθορίζει το learning domain στο οποίο πραγματικά μπορούμε να δουλέψουμε
Η σύγχυση εδώ δεν είναι απλώς θεωρητική. Αγγίζει τον πυρήνα του πώς μαθαίνει ο σκύλος, ποιο σύστημα ενεργοποιείται στον εγκέφαλό του και τι είδους δεξιότητες καλλιεργούμε: αντίδραση ή σκέψη, συμμόρφωση ή επιλογή, αποφυγή ή ενεργή μάθηση.
Το παρόν κείμενο απευθύνεται σε μαθητές και εκπαιδευτές σκύλων που θέλουν να κατανοήσουν σε βάθος αυτή τη διαφορά και να μπορούν να την εξηγήσουν με επιστημονική και παιδαγωγική εντιμότητα.
Τι είναι ένα warning signal και γιατί δεν είναι όλα ίδια
Τόσο το «ΜΗ» όσο και το beep μπορούν να περιγραφούν επιφανειακά ως warning signals: σήματα που εμφανίζονται πριν από μια συνέπεια και δίνουν στον σκύλο ένα χρονικό παράθυρο για να αλλάξει συμπεριφορά.
Όμως εδώ τελειώνει η ομοιότητα.
Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν προειδοποιούν, αλλά τι προαναγγέλλουν.
- Το beep προαναγγέλλει απειλή (πόνο ή έντονη αποστροφή).
- Το «ΜΗ», όπως χρησιμοποιείται σε ένα πλαίσιο θετικής εκπαίδευσης, προαναγγέλλει αλλαγή κόστους–οφέλους.
Avoidance και escape: ίδια λέξη, διαφορετικός κόσμος
Στη συμπεριφορική ανάλυση:
- Escape είναι η συμπεριφορά που σταματά κάτι ήδη δυσάρεστο.
- Avoidance είναι η συμπεριφορά που προλαμβάνει κάτι δυσάρεστο.
σήμα → απειλή → αντίδραση → ανακούφιση
Ο σκύλος μαθαίνει να αντιδρά για να σταματήσει ή να προλάβει τον πόνο. Η συμπεριφορά του είναι προϊόν αρνητικής ενίσχυσης (η συμπεριφορά ενισχύεται με την αφαίρεση του δυσάρεστου ερεθίσματος το οποίο προηγουμένως έχει εισαχθεί με +P) και βασίζεται σε μηχανισμούς επιβίωσης.
Αντίθετα, στο πλαίσιο του «ΜΗ» όπως το περιγράφουμε εδώ, η αλληλουχία είναι
σήμα → παύση → αξιολόγηση → επιλογή → ενίσχυση
Εξωτερικά μπορεί να φαίνεται και πάλι avoidance, αλλά το κίνητρο και ο μηχανισμός είναι διαφορετικά.
Ο σκύλος δεν αποφεύγει τον άνθρωπο ή την απειλή. Αποφεύγει μια μη αποδοτική επιλογή.
Αντίδραση ή σκέψη; >>> Τα δύο συστήματα μάθησης
Η ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στα δύο μοντέλα βρίσκεται στο ποιο νευρογνωστικό σύστημα ενεργοποιείται.
Αποστροφικό σύστημα (beep)
- Ενεργοποιεί ταχέα, υποφλοιώδη κυκλώματα.
- Κυριαρχεί η αμυγδαλή και οι μηχανισμοί άμεσης επιβίωσης.
- Η συμπεριφορά είναι αντανακλαστική.
- Δεν υπάρχει πραγματικός σχεδιασμός ή εναλλακτική σκέψη.
Επιβραβευτικό σύστημα με πληροφοριακό “ΜΗ”
- Ενεργοποιεί μηχανισμούς αναστολής, παύσης και επιλογής.
- Ο σκύλος σταματά στιγμιαία και «σαρώνει» το περιβάλλον.
- Συγκρίνει διαθέσιμες συμπεριφορές με βάση το ιστορικό ενίσχυσης.
- Επιλέγει αυτή με το μεγαλύτερο αναμενόμενο όφελος.
Το «ΜΗ» ως conditioned punisher (και γιατί αυτό δεν είναι κακό)
Για να έχει λειτουργική δύναμη, το «ΜΗ» δεν μπορεί να είναι ουδέτερο. Έχει συνδεθεί με:
- απώλεια πρόσβασης,
- διακοπή ροής,
- ήπιο κοινωνικό κόστος.
Η διαφορά όμως είναι καθοριστική:
- δεν στέκεται μόνο του,
- δεν είναι το τέλος της αλληλεπίδρασης,
- δεν ζητά απλώς να «σταματήσει κάτι».
Χωρίς εναλλακτική και χωρίς ενίσχυση, το «ΜΗ» χάνει τον εκπαιδευτικό του χαρακτήρα και μετατρέπεται σε καταστολή.
Με εναλλακτική και ενίσχυση, γίνεται πληροφοριακός κόμβος μάθησης.
Agency: το σημείο που αλλάζουν όλα (Ερμηνεία agency: ενεργός ρόλος του σκύλου στη μάθηση )
Στο αποστροφικό μοντέλο, ο σκύλος μαθαίνει:
«Κάνε αυτό για να σταματήσει κάτι κακό»
Στο μοντέλο επιλογής, ο σκύλος μαθαίνει:
«Διάλεξε αυτό γιατί σε οδηγεί σε κάτι καλύτερο»
Αυτό που καλλιεργείται δεν είναι απλώς μια συμπεριφορά, αλλά:
- ευελιξία,
- αυτορρύθμιση,
- πλούσιο ρεπερτόριο επιλογών.
Συμπέρασμα
Το «ΜΗ» και το beep μπορεί να μοιάζουν ως σήματα. Δεν ανήκουν όμως στο ίδιο learning domain.
- Το ένα ανήκει σε ένα σύστημα απειλής και αντίδρασης.
- Το άλλο σε ένα σύστημα πληροφορίας και επιλογής.
Όταν δουλεύεις σε άλλο learning domain, δεν εκπαιδεύεις τον σκύλο να αποφεύγει. Τον εκπαιδεύεις να επιλέγει.
Και αυτή η διαφορά αλλάζει τα πάντα: τη συμπεριφορά, τη σχέση και το είδος σκύλου που τελικά διαμορφώνεις.
Δεν μπορούμε να ζητάμε από όλους να δουλεύουν στο ίδιο learning domain,
αλλά μπορούμε να είμαστε ειλικρινείς για το ποιο domain δουλεύει ο καθένας.
Και κυρίως:
- να μην βαφτίζουμε «επιλογή» αυτό που είναι συμμόρφωση
- να μην βαφτίζουμε «πληροφορία» αυτό που είναι απειλή
Στην εκπαίδευση σκύλων είμαστε ίσοι σε αξία,
αλλά όχι ίδιοι σε αντίληψη, ευθύνη και δυνατότητα επιλογών.
Και αυτό καθορίζει το learning domain στο οποίο πραγματικά μπορούμε να δουλέψουμε
